Definicja i przesłanki wypadku przy pracy
Aby odpowiedzieć na powyższe pytanie, należy odnieść się do art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1644, ze zm.; dalej: ustawa wypadkowa), który zawiera definicję legalną wypadku przy pracy. Zgodnie z tym przepisem wypadkiem przy pracy jest zdarzenie, które musi spełniać łącznie poniższe przesłanki:
- było nagłe;
- zostało wywołane przyczyną zewnętrzną;
- spowodowało uraz lub śmierć;
- nastąpiło w związku z pracą:
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
- podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, choćby pracownik działał bez polecenia pracodawcy;
- w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.
Za wypadek przy pracy uważa się także nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego w okolicznościach wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy wypadkowej. Ponadto art. 3 ust. 2 tej ustawy rozszerza pojęcie wypadku przy pracy na dodatkowe sytuacje, które – na potrzeby świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego – traktuje się na równi z wypadkiem przy pracy. Ze względu na ograniczony zakres niniejszego opracowania sytuacje te nie zostaną jednak szczegółowo omówione.
W tezie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 lutego 2022 r. (sygn. akt III USK 490/21, LEX nr 3402996) wskazano, że cechą charakterystyczną przyczyny zewnętrznej jest jej pochodzenie spoza organizmu człowieka. Przyczyna taka powinna wypływać ze sfery zagrożenia, jakie stwarza praca, rozumianej jako okoliczności, które powstały w związku ze statusem pracownika. Jedynie wówczas zdarzenie nabiera charakteru wypadku przy pracy. Jednocześnie praca nie zawsze musi być faktyczną przyczyną wypadku, ale musi pozostawać „przyczyną wypadku w takim znaczeniu, że pracownik nie uległby wypadkowi albo prawdopodobieństwo zdarzenia byłoby znikome, gdyby nie wykonywał pracy”. W tym ujęciu praca i związane z nią zagrożenia stanowią podstawowe źródło przyczyny zewnętrznej wypadku przy pracy. Ponadto SN uznał, że przyczynie zewnętrznej należy przypisać również cechę nadzwyczajności rozumianej jako nieprzewidywalność, przy czym cecha ta nie powinna wynikać z warunków pracy, ale powinna wystąpić w następstwie zakłócenia procesu pracy. Należy jednak zaznaczyć, że nadzwyczajność nie stanowi odrębnej przesłanki wypadku przy pracy wymienionej w art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej.
Biorąc pod uwagę przedstawione powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, należy podkreślić, że dla zakwalifikowania określonego zdarzenia jako wypadku przy pracy niezbędne jest wystąpienie przyczyny zewnętrznej tego zdarzenia. Jak jednak wskazał Sąd Najwyższy w przywołanym postanowieniu, przyczyny zewnętrzne nie muszą być wyłącznymi przyczynami wypadku przy pracy. Oczywiście istnienie przyczyny zewnętrznej zdarzenia samo w sobie nie przesądza o zakwalifikowaniu go jako wypadku przy pracy. Zdarzenie to musi mieć także charakter nagły oraz spowodować uraz albo śmierć. Konieczne jest również, aby zdarzenie pozostawało w związku z pracą.
14-dniowy termin na sporządzenie protokołu powypadkowego
Sposób i tryb postępowania przy ustalaniu okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy oraz sposób ich dokumentowania reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy (Dz. U. z 2009 r. Nr 105, poz. 870). W myśl § 2 tego rozporządzenia na pracowniku, który uległ wypadkowi, ciąży obowiązek niezwłocznego zawiadomienia przełożonego o wypadku, o ile stan zdrowia pracownika na to pozwala. Do czasu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku pracodawca ma obowiązek zabezpieczyć miejsce wypadku na zasadach określonych w § 3 tego rozporządzenia. Po ustaleniu okoliczności i pr