Pracownik z niepełnosprawnością w zespole. Jak uniknąć niezręcznych sytuacji?

Skąd bierze się niepewność w kontaktach z osobami z niepełnosprawnościami?

Najczęściej obawiamy się tego, czego po prostu nie znamy. Jeśli do zespołu dołącza pracownik z niepełnosprawnością, osoby bez wcześniejszego doświadczenia w takiej współpracy mogą nie wiedzieć, jak się zachować i o czym rozmawiać. Do tego dochodzi naturalna obawa przed zranieniem nowego kolegi czy nowej koleżanki – chcemy przecież być kulturalni i delikatni, więc wolimy nie zadawać pytań o ich potrzeby. Niekiedy uaktywniają się też utarte przekonania, że osoby z niepełnosprawnością wymagają szczególnego traktowania, choć trudno jednak określić, na czym miałoby ono właściwie polegać. Efektem takich obaw jest często niezręczna cisza lub unikanie kontaktu z osobami z niepełnosprawnościami, co skutecznie utrudnia nawiązywanie naturalnych relacji.

Jak dbać o savoir-vivre w miejscu, w którym pracują osoby z niepełnosprawnościami?

Nie istnieje jednolity wykaz zachowań czy postaw, który sprawdziłby się w każdym miejscu pracy osób z niepełnosprawnościami. Dlaczego? Ponieważ osoby z niepełnosprawnościami to bardzo zróżnicowana grupa, której trudno przypisać jednakowe cechy i sposoby komunikacji. O czym więc pamiętać, by uniknąć gafy?

Traktuj współpracownika jak partnera, a nie osobę wymagającą opieki.

Zawsze należy pamiętać, że w miejscu pracy najważniejsze są kompetencje pracownika. To na nich należy się skupiać, a nie na stopniu sprawności. Dostrzeganie w osobach z niepełnosprawnościami merytorycznych specjalistów i wykwalifikowanych pracowników sprawi, że współpracownicy nie będą ich traktować w sposób infantylny, czyli jak niesamodzielnych dzieci (słodki ton, zbędne zdrobnienia, użalanie się).

Chcesz pomóc? Super! Ale wcześniej zapytaj.

Chęć niesienia pomocy osobom z niepełnosprawnościami może być zupełnie naturalna, zwłaszcza wtedy, gdy w naszej ocenie mają do wykonania trudne zadanie. Ale właśnie – w naszej ocenie. W rzeczywistości może się okazać, że pracownik z niepełnosprawnością wcale nie uważa, że zadanie jest dla niego zbyt trudne lub że jego realizacja wymaga wsparcia z zewnątrz. Nieuzasadnione pomaganie lub nawet wyręczanie pracownika z niepełnosprawnością ogranicza jego samodzielność i poczucie sprawczości. Zawsze więc warto zapytać: „Czy mogę w czymś pomóc?”. A jeśli nasz kolega lub nasza koleżanka przyznają, że potrzebują pomocy, lepiej ustalić jej zakres, zamiast samodzielnie decydować o sposobie działania.

Nie rezygnuj z naturalnej rozmowy i powszechnie używanych zwrotów.

Podczas rozmowy z osobami z niepełnosprawnościami mogą pojawić się wątpliwości co do stosowności użytych przez nas słów. Czy osobie z niepełnosprawnością wzroku wypada powiedzieć „Do zobaczenia / do widzenia”? Lub „Widzimy się jutro”? A czy przy osobie poruszającej się na wózku możemy powiedzieć „Chodźmy dalej?”

Choć obawy związane z używaniem takich słów są zrozumiałe, to warto pamiętać, że osoby z niepełnosprawnościami wiedzą, że zwroty te są powszechnie stosowane w codziennych kontaktach. Wiele z nich też się nimi posługuje w swojej komunikacji.

Nadmierne koncentrowanie się na tym, co wypada, a co nie, może sprawić, że naszej rozmowie z osobą z niepełnosprawnością daleko będzie do przyjemnej, naturalnej konwersacji. Nasz rozmówca zapewne wyczuje sztuczność i niezręczność. Co ważniejsze, obawy co do sposobu prowadzenia rozmowy mogą nawet doprowadzić do unikania jakichkolwiek kontaktów z danym pracownikiem.

Nie traktuj pełnosprawności jako tematu tabu, ale nie przekraczaj granic prywatności.

Gdy w zespole pojawia się osoba z niepełnosprawnością, współpracownicy mogą się zastanawiać, z jakim problemem zdrowotnym mierzy się nowy współpracownik. Czy wypada o to pytać? To zależy. Jeśli celem rozmów jest jak najlepsze dostosowanie miejsca i organizacji pracy do potrzeb osoby z niepełnosprawnością, pytania takie mogą być zasadne i pomocne. Nie oznacza to jednak, że współpracownicy mogą dociekać przyczyn niepełnosprawności czy szczegółów o stanie zdrowia. Nawet wtedy, gdy pracownik sam zaczyna mówić o swojej niepełnosprawności, pozostali pracownicy nie powinni traktować tego jako zielonego światła do stawiania coraz bardziej osobistych i dowolnych pytań, naruszających jego prywatność.

Szanuj przestrzeń osobistą i sprzęt wspierający osoby z niepełnosprawnościami.

Są pracownicy, którzy na co dzień korzystają ze wsparcia różnych sprzętów, np. wózka, białej laski, kul. W kontaktach z takimi osobami należy pamiętać, że przedmioty te należą do sfery osobistej pracownika. Nie są one zwykłymi akcesoriami, lecz narzędziami umożliwiającymi samodzielne funkcjonowanie. Dotykanie ich, przesuwanie czy opieranie się o nie na bez zgody właściciela pewno nie byłoby ani stosowne, ani bezpieczne.

Jeśli pracownikom towarzyszą psy asystujące należy unikać rozpraszania ich czy głaskania bez zgody opiekuna.

O czym jeszcze warto pamiętać podczas współpracy z osobami z niepełnosprawnościami? Że każda jest inna. I nawet jeśli znamy kogoś z podobnym lub tym samym rodzajem niepełnosprawności, to nie oznacza to, że wiemy, czego potrzebuje nasz współpracownik. Nasze doświadczenia, wiedza czy obserwacje nigdy nie zastąpią rozmowy ukierunkowanej na poznanie drugiej osoby.

Wnioski

Savoir-vivre w pracy z osobami z niepełnosprawnościami nie wymaga kontrolowania każdego słowa. Wymaga raczej naturalności, poszanowania prywatności i umiejętności pytania o ich potrzeby.