Czy sama praca może być przyczyną wypadku przy pracy? Analiza wyroku Sądu Najwyższego

Kiedy określone zdarzenie może być kwalifikowane jako wypadek przy pracy?

Wypadek przy pracy został zdefiniowany w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1644; dalej: ustawa wypadkowa). Przepis ten stanowi, że wypadkiem takim jest zdarzenie, które jednocześnie:

• jest nagłe;
• zostało wywołane przyczyną zewnętrzną;
• spowodowało uraz lub śmierć;
• nastąpiło w związku z pracą:

1. podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
2. podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, choćby pracownik działał bez polecenia pracodawcy;
3. w czasie pozostawania pracownika w dyspozycji pracodawcy w drodze między siedzibą pracodawcy a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy.

Ponadto za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w okresie ubezpieczenia wypadkowego podczas wystąpienia okoliczności wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy wypadkowej.

Oprócz tego, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy wypadkowej, na równi z wypadkiem przy pracy traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

1. w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż określone w art. 3 ust. 1 ustawy wypadkowej, chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;
2. podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
3. przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe.

Czy oznacza to jednak, że zewnętrzną przyczyną sprawczą określonego zdarzenia kwalifikowanego jako wypadek przy pracy może być sama praca?

Stan faktyczny sprawy rozpatrywanej przez Sąd Najwyższy

W celu udzielenia odpowiedzi na to pytanie warto odwołać się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2022 r. (sygn. akt III USK 457/21, LEX nr 3451287). SN rozpatrywał sprawę pracownika zatrudnionego jako kierownik zmiany, któremu Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu będącego następstwem wypadku przy pracy. W świetle art. 11 ust. 1 ustawy wypadkowej jednorazowe odszkodowanie, o którym mowa powyżej, przysługuje ubezpieczonemu (np. pracownikowi), który w wyniku wypadku przy pracy lub choroby zawodowej doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Oceny stopnia uszczerbku na zdrowiu oraz jego związku z wypadkiem przy pracy lub chorobą zawodową dokonuje się po zakończeniu leczenia i rehabilitacji. Zgodnie z art. 12 ust. 1 ustawy wypadkowej, jednorazowe odszkodowanie przysługuje w wysokości 20% przeciętnego wynagrodzenia za każdy procent stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu (w okresie od 1 kwietnia 2026 r. do 31 marca 2027 r jest to 1781 zł).

W myśl art. 11 ust. 2 ustawy wypadkowej stały uszczerbek na zdrowiu to takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nierokujące poprawy. Natomiast art. 11 ust. 3 tej ustawy stanowi, że przez długotrwały uszczerbek na zdrowiu należy rozumieć takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące jednak ulec poprawie.

Pracownik wykonywał pracę w warunkach znacznego obciążenia obowiązkami, stresu, presji czasu oraz narażenia na hałas i opary olejowe, w tym w godzinach nadliczbowych i na podstawie dodatkowej umowy zlecenia. Nierzadko dzwoniono do niego poza godzinami pracy. Praca w godzinach nadliczbowych nie była ewidencjonowana. W latach 2013–2016 przepracował 1694 godziny nadliczbowe, również w weekendy, pozostając często w dyspozycji pracodawcy poza normatywnym czasem pracy