Dyplom pod lupą pracodawcy

Obecnie przepisy nie przewidują ogólnego uprawnienia pracodawcy do bezpośredniego weryfikowania w uczelni prawdziwości danych zawartych w dyplomie przedstawionym przez pracownika lub kandydata do pracy. Co więcej, wątpliwości budzi możliwość przeprowadzania takiej weryfikacji na podstawie zgody osoby, której dane dotyczą. Resort nauki i szkolnictwa wyższego zamierza jednak rozszerzyć możliwości pracodawców w tym zakresie.

Zmiany dotyczące możliwości weryfikacji przez pracodawcę posiadania odpowiedniego dyplomu przez kandydata do pracy lub pracownika, a także treści tego dyplomu zostały przewidziane w rządowym projekcie ustawy o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (nr UDER72), przyjętym przez rząd 6 października 2026 r. i skierowanym do Sejmu 8 października 2026 r. Za opracowanie projektu odpowiada Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego.

Resort nauki i szkolnictwa wyższego wskazuje, że celem projektowanej ustawy jest stworzenie w ustawie z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1571, ze zm.; dalej: u.p.s.w.n.) ram prawnych, które umożliwiałyby pracodawcom potwierdzanie w uczelni danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów wydanym w postaci papierowej.

Luka w przepisach i bariera RODO

Jak zauważono w uzasadnieniu projektu ustawy, strona społeczna, reprezentowana przez Zespół SprawdzaMY, wskazuje, że obecnie obowiązujące przepisy prawa nie przewidują uprawnienia pracodawcy do zweryfikowania bezpośrednio w uczelni, czy dane zawarte w dyplomie ukończenia studiów, który został przedłożony pracodawcy przez pracownika lub kandydata do pracy, są prawdziwe. Zespół SprawdzaMY w tym kontekście zwrócił uwagę na stanowisko Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (UODO), zgodnie z którym co do zasady przepisy krajowe nie przyznają pracodawcy uprawnienia do występowania do innych podmiotów w celu potwierdzenia lub sprawdzenia prawdziwości dokumentów przedłożonych przez pracowników lub kandydatów do pracy w toku rekrutacji oraz danych zawartych w tych dokumentach.

Jednocześnie Prezes UODO wyraził swoje wątpliwości co do zgodności z prawem pozyskiwania zgód pracowników lub kandydatów do pracy na weryfikowanie prawdziwości złożonych oświadczeń i danych zawartych w przedłożonych dokumentach (w tym w dyplomach wydanych przez uczelnie). Według Prezesa UODO praktyka taka nie ma oparcia w przepisach rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, s. 1, ze zm.; dalej: RODO). Zastrzeżenia Prezesa UODO dotyczyły faktycznej dobrowolności zgody wyrażonej przez pracownika lub kandydata do pracy na wystąpienie pracodawcy do innych podmiotów w celu potwierdzenia lub sprawdzenia prawdziwości dokumentów przedłożonych mu w toku rekrutacji oraz danych zawartych w tych dokumentach.

Strona społeczna podkreśla, że takie stanowisko UODO powoduje, iż pracodawca nie dysponuje realnymi narzędziami umożliwiającymi skuteczną weryfikację kwalifikacji pracownika lub kandydata do pracy, w szczególności jego wykształcenia.

W uzasadnieniu projektu ustawy UDER72 wskazano, że co prawda w przepisach u.p.s.w.n. istnieje procedura uwierzytelniania dokumentów wydawanych w związku z przebiegiem lub ukończeniem studiów (art. 77 ustawy), ale ma ona zastosowanie do obrotu prawnego tych dokumentów z zagranicą (art. 78 ust. 1 u.p.s.w.n.). Procedura ta nie służy weryfikacji przez pracodawcę prawdziwości danych zawartych w dyplomie ukończenia studiów przedstawionym przez pracownika lub kandydata do pracy.

Na jakich zasadach uczelnia potwierdzi wykształcenie?

Biorąc pod uwagę powyższe, w projekcie ustawy UDER72 przewidziano dodanie do u.p.s.w.n. art. 77a. Zgodnie z ust. 1 tego przepisu uczelnia, na wniosek pracodawcy mającego uzasadnione wątpliwości co do prawdziwości danych zawartych w przedłożonym przez kandydata do pracy lub pracownika dyplomie