Czternaście na minusie

Jeszcze w grudniu 2025 r. obowiązek sprawozdawczy wypełniły 542 zakłady pracy chronionej (ZPChr). W ciągu zaledwie sześciu miesięcy ich liczba zmniejszyła się więc o 14, czyli o 2,6%. W porównaniu z czerwcem 2025 r., kiedy funkcjonowało 559 sprawozdających ZPChr, ubyło ich aż 31. Oznacza to spadek o 5,5% w skali roku.

Zmiany te są kontynuacją tendencji utrzymującej się od wielu lat. Na koniec 2024 r. sprawozdania złożyło 587 zakładów, a na koniec 2023 r. – 639. Cofając się jeszcze dalej, do grudnia 2015 r., znajdziemy w statystykach 1179 ZPChr, natomiast w grudniu 2000 r. było ich aż 3274. W ciągu niespełna 26 lat liczba sprawozdających zakładów pracy chronionej zmniejszyła się zatem o blisko 84%.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że statystyki te nie uwzględniają podmiotów, które nie wywiązały się z obowiązku sprawozdawczego. W czerwcu 2026 r. informacji wojewodom nie przekazały cztery zakłady, tyle samo co pół roku i rok wcześniej. Spadek liczby sprawozdających ZPChr nie oznacza również automatycznie likwidacji przedsiębiorstw. Część z nich mogła zrezygnować ze statusu zakładu pracy chronionej, kontynuując działalność na otwartym rynku pracy.

Mniej zakładów, mniej pracowników

W czerwcu 2026 r. zakłady pracy chronionej zatrudniały łącznie 90 824 osoby, w tym 71 089 osób z niepełnosprawnościami. W przeliczeniu na pełne etaty było to odpowiednio 85 085 i 67 162.

W porównaniu z grudniem 2025 r. całkowite zatrudnienie zmniejszyło się o 2272 osoby, czyli o 2,4%. Liczba pracowników z niepełnosprawnościami spadła natomiast o 1089 osób, czyli o 1,5%.

Jeszcze wyraźniej skalę zmian pokazuje porównanie rok do roku. W czerwcu 2025 r. ZPChr zatrudniały 94 696 pracowników, w tym 74 040 osób z niepełnosprawnościami. W ciągu dwunastu miesięcy ubyły zatem 3872 osoby, czyli 4,1% wszystkich zatrudnionych, oraz 2951 pracowników z niepełnosprawnościami, co oznacza w ich wypadku spadek o 4,0%.

Zmniejsza się również zatrudnienie liczone w etatach. W ciągu roku liczba etatów ogółem spadła o 3934, a etatów osób z niepełnosprawnościami – o 3121. W obu przypadkach oznacza to spadek o około 4,4%.

Mimo tych zmian udział osób z niepełnosprawnościami w zatrudnieniu ogółem pozostaje wyjątkowo stabilny. W czerwcu 2026 r. wynosił 78,9%, licząc w etatach, wobec 79,0% w grudniu i czerwcu 2025 r.

Warto przypomnieć, że na początku XXI wieku proporcje te wyglądały zupełnie inaczej. W grudniu 2000 r. osoby z niepełnosprawnościami stanowiły 58,4% zatrudnienia w ZPChr. W kolejnych latach ich udział systematycznie wzrastał, a od ponad dekady utrzymuje się właśnie w pobliżu 79%.

Zostają większe zakłady?

Chociaż liczba ZPChr i zatrudnionych w nich pracowników maleje, rośnie przeciętna liczba osób z niepełnosprawnościami przypadających na jeden zakład. W czerwcu 2025 r. było ich średnio 132, w grudniu 2025 r. – 133, natomiast w czerwcu 2026 r. już 135.

Różnice na pierwszy rzut oka mogą wydawać się niewielkie, ale w d