Pracownik nie przyznaje się do choroby przed lekarzem medycyny pracy – czy grozi mu dyscyplinarka?

Obowiązki pracownika w związku z profilaktycznymi badaniami lekarskimi

W ramach realizacji obowiązków z zakresu zapewnienia profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami pracodawca kieruje ich na profilaktyczne badania lekarskie. Zwykle takie badania przeprowadza lekarz medycyny pracy zatrudniony przez jednostkę służby medycyny pracy, z którą pracodawca zawarł odpowiednią umowę.

Przepis art. 211 pkt 5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 1245; dalej: k.p.) zobowiązuje pracownika do poddawania się wstępnym, okresowym i kontrolnym oraz innym zaleconym badaniom lekarskim i do stosowania się do wskazań lekarskich.

Zakres profilaktycznych badań lekarskich

Szczegółowe zasady przeprowadzania profilaktycznych badań lekarskich określa art. 229 k.p. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadzania badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 607, ze zm.; dalej: r.b.l.p.).

W sytuacjach i terminach wskazanych w art. 229 k.p. pracownik powinien poddawać się badaniom profilaktycznym, których zakres i częstotliwość określają „Wskazówki metodyczne w sprawie przeprowadzania badań profilaktycznych pracowników”, stanowiące załącznik nr 1 do r.b.l.p. Jednocześnie § 2 ust. 2 tego rozporządzenia stanowi, że lekarz przeprowadzający badanie profilaktyczne (najczęściej lekarz medycyny pracy) jest uprawniony do poszerzenia jego zakresu o dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne, w zależności od wskazań, w szczególności badania: otolaryngologiczne, neurologiczne, okulistyczne, dermatologiczne, alergologiczne lub psychologiczne, oraz badania dodatkowe. Wskazane wyżej dodatkowe specjalistyczne badania konsultacyjne stanowią część badania profilaktycznego. Lekarz może wyznaczyć wcześniejszy termin następnego badania niż termin określony we wskazówkach metodycznych, o ile stwierdzi, że jest to niezbędne dla prawidłowej oceny stanu zdrowia osoby przyjmowanej do pracy lub pracownika.

Dalsze dopuszczenie pracownika do pracy zależy od treści orzeczenia wydanego w następstwie badania profilaktycznego

Po przeprowadzeniu profilaktycznego badania lekarskiego lekarz orzeka o istnieniu przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie wydanym przez pracodawcę lub o braku takich przeciwwskazań. Zgodnie z art. 229 § 4 k.p. pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika, który nie posiada aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie. Niemniej w wyroku z dnia 25 marca 2025 r. (sygn. akt III PSKP 44/24, LEX nr 3854339) Sąd Najwyższy wskazał, że aktualne orzeczenie lekarskie stwierdzające brak przeciwwskazań do pracy, o którym mowa w art. 229 § 4 k.p., stwierdza stan zdrowia pracownika w dacie, w której ma on być dopuszczony do pracy. Nie można przy tym wykluczyć wystąpienia okoliczności, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia pracownika, skutkujących dezaktualizacją tego orzeczenia. Uwzględniając powyższe stanowisko SN, trzeba jednak zaznaczyć, że wystąpienie choroby pracownika w trakcie ważności aktualnego orzeczenia lekarskiego o braku przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku, a nawet podejrzenie pracodawcy, że choroba ta spowodowała pogorszenie stanu zdrowia pracownika, nie powoduje automatycznej utraty ważności dotychczasowego orzeczenia, lecz może w określonych okolicznościach (np. choroba wpływa na możliwość wykonywania pracy w warunkach występujących na zajmowanym stanowisku pracy) uzasadniać ponowne skierowanie pracownika na badania profilaktyczne, na zasadach określonych w przepisach prawa (np. ponadplanowe badania profilaktyczne).

Jak wynika z § 3 ust. 1 i 2 r.b.l.p., o braku przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku lekarz orzeka po uprzednim osobistym zbadaniu osoby badanej na podstawie:

• wyników przeprowadzonego badania lekarskiego;
• ewentualnie (gdy wynika to ze wskazań medycznych) zleconych dodatkowych specjalistycznych badań konsultacyjnych lub badań dodatkowych;
• oceny zagrożeń dla zdrowia i życia pracownika, występujących na stanowisku pracy, przy czym oceny tej lekarz dokonuje na podstawie przekazywanej przez pracodawcę informacji o występowaniu czynników szkodliwych dla zdrowia lub warunków uciążliwych, w tym również na podstawie informacji o aktualnych wynikach badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia, występujących na stanowiskach pracy. Jeżeli jednak lekarz przeprowadza wizytację stanowisk pracy, wskazane jest, aby uzupełnił informacje otrzymane od pracodawcy o własne spostrzeżenia z tej wizytacji.

Przesłanki rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika

W kontekście pytania zadanego na wstępie należy zaznaczyć, że w świetle art. 52 § 1 k.p. rozwiązanie przez pracodawcę umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika jest dopuszczalne w trzech przypadkach:

1. ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;
2. popełnienia przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które czyni niemożliwym dalsze zatrudnianie go na dotychczas zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste bądź zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;
3. zawinionej przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.

Zatajenie choroby przed lekarzem medycyny pracy jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych

Stosownie do § 3 ust. 4a pkt 11 lit. a r.b.l.p., jeżeli lekarz wyda orzeczenie o braku przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie, w orzeczeniu tym zawiera informację, że osoba badana wobec braku przeciwwskazań zdrowotnych jest zdolna do wykonywania albo podjęcia pracy na