Podwójna bariera

„Aktywność zawodowa osób po pięćdziesiątym roku życia staje się jednym z kluczowych wyzwań polskiego rynku pracy” – mówiła na ostatnim posiedzeniu Podkomisji stałej do spraw rynku pracy podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Małgorzata Baranowska. Wyjaśniała, że wynika to głównie z przyczyn demograficznych. „W ciągu ostatnich dziesięciu lat liczba osób w wieku produkcyjnym spadła o blisko 2,3 mln, a są takie prognozy, że do roku 2040 zmniejszy się o kolejne 1,8 mln. Jednocześnie liczba osób po pięćdziesiątym roku życia będzie systematycznie rosła, osiągając 17 milionów w 2040 r., czyli niemal połowę populacji kraju”.

Już po tym krótkim wstępie widać, że rynek pracy musi sięgać po rezerwy. Stąd właśnie większe zainteresowanie osobami po 50. roku życia i instrumentami wspierającymi ich aktywność zawodową. Temu głównie poświęcone było wystąpienie Małgorzaty Baranowskiej przed sejmową podkomisją, a także późniejsza dyskusja. Sam temat posiedzenia z 7 października br. obejmował aktywność zawodową osób 50+, bariery zatrudnienia, instrumenty wsparcia oraz perspektywy rozwoju tej grupy na rynku pracy.

W trakcie rzeczonej dyskusji poseł Marcin Józefaciuk (niezrzeszony) dopytywał między innymi o sytuację osób z niepełnosprawnościami należących do tej grupy wiekowej. Na odpowiedź resortu trzeba będzie jeszcze trochę poczekać – ma zostać udzielona na piśmie. Pewien przybliżony obraz sytuacji można jednak nakreślić już teraz, bazując na publicznie dostępnych źródłach.

Ponad 70%, ale nie dla wszystkich

Baranowska wskazała podczas posiedzenia, że współczynnik aktywności zawodowej osób po 50. roku życia przekracza obecnie 70%, a grupa aktywnych zawodowo liczy ok. 5 mln osób. W wystąpieniu nie doprecyzowała dokładnego przedziału wieku, do którego odnoszą się obie wartości. Osobno mówiła natomiast o osobach, które osiągnęły już wiek emerytalny, więc możemy śmiało założyć, że powyższe dane odnoszą się do grupy w przedziale 50–64 lata.

Dane Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności za I kwartał 2026 r. pokazują, jak szybko sytuacja zmienia się wraz z wiekiem. W całej populacji wskaźnik zatrudnienia wynosił 88,3% w grupie 45–49 lat, 84,1% w wieku 50–54 lata i 76,4% w wieku 55–59 lat. W grupie 60–64 lata wskaźnik zatrudnienia spada już do 45,6%. Współczynnik aktywności zawodowej wynosił w rzeczonym okresie odpowiednio 90,8%, 87%, 78,1% oraz 46,8%.

Trzeba jednak uważać z interpretowaniem ostatnich wartości. Grupa 60–64 lata obejmuje kobiety, które mogą już korzystać z emerytury – powszechny wiek emerytalny wynosi w ich przypadku 60 lat, podczas gdy dla mężczyzn jest to 65 lat. Część wycofywania się z rynku pracy w tej grupie ma więc zupełnie naturalne, systemowe wyjaśnienie. Co jednak dzieje się, gdy do wieku dołączymy niepełnosprawność?

Dwa razy niższy wskaźnik

W BAEL można znaleźć dane dotyczące osób posiadających prawne orzeczenie o niepełnosprawności. Nie są one publikowane dla wszystkich tak szczegółowych grup wieku, jak dane dotyczące ogółu ludności, ale dostępne przedziały pozwalają zobaczyć skalę różnicy.

W I kwartale 2026 r. w wieku 45–54 lata było (według BAEL) około 352 tys. osób z niepełnosprawnościami. Aktywnych zawodowo było 160 tys., a pracowało około 151 tys. I przy okazji ważne zastrzeżenie: Nie możemy tych liczebności traktować dosłownie. Omawiane badanie ma charakter sondażowy, więc podawane w wynikach liczby są generalizacją wyników na całą populację. Mogą jednak służyć nieźle do porównań. A jeszcze lepiej służyć mogą do tego procentowe wskaźniki. Współczynnik aktywności zawodowej wynosił w rzeczonej grupie 45,5%, a wskaźnik zatrudnienia – 42,9%.

Tymczasem po połączeniu danych dla całej populacji w analogiczny przedział 45–54 lata otrzymujemy współczynnik aktywności zawodowej na poziomie około 89% i wskaźnik zatrudnienia około 86,3%. Różnica we wskaźniku zatrudnienia wynosi więc ponad 43 pkt proc.

Jeszcze niższe wartości obserwujemy wśród osób z niepełnosprawnościami w wieku 55–64 lata. W I kwartale było ich około 563 tys., z czego aktywnych zawodowo 153 tys., a pracujących 146 tys. Współczynnik aktywności zawodowej wyniósł 27,2%, a zatrudnienia – 25,9%. Drugie – tradycyjne już chyba – wyjaśnienie metodologiczne jest takie, że badana tutaj aktywność zawodowa obejmuje też osoby bezrobotne aktywnie poszukujące pracy.

Dla całej populacji w tym samym wieku współczynnik aktywności zawodowej wynosił 62,5%, a wskaźnik zatrudnienia 61%. W grupie 55–64 lata było 4,217 mln osób, z czego 2,634 mln pozostawało aktywnych zawodowo, a 2,574