Żart czy przekroczenie granicy? Jak pracodawca powinien reagować na komentarze dotyczące niepełnosprawności?

Żart dotyczący niepełnosprawności nie zawsze musi oznaczać przekroczenie granicy. Gdy jednak ośmiesza pracownika, upokarza i narusza godność, pracodawca powinien podjąć pewne kroki.

Żarty w pracy – naturalny element dnia pracy

„Człowiek lubi się śmiać. Z innych” – napisał Stanisław Jerzy Lec.

Myśl ta znajduje również odbicie w relacjach w miejscu pracy. Współpracownicy często żartują z codziennych absurdów, wzajemnych przywar czy biurowych potknięć. Dobry humor ma nieocenioną wartość, jest często elementem budowania relacji i skracania dystansu. Jeśli jednak jego przedmiotem stają się kwestie osobiste, na które często nie ma się wpływu, jak np. niepełnosprawność, żart może odebrać pewność siebie, głęboko zranić, naznaczyć czy nawet wykluczyć.

Czy każdy żart dotyczący niepełnosprawności jest zły?

Nie, nie każdy. Osoby z niepełnosprawnościami potrafią śmiać się z samych siebie i ze swoich ograniczeń. Są komicy, również z niepełnosprawnościami (np. szwedzki komik Jesper Odelberg), którzy niejako wykorzystują żarty do przełamywania pewnych barier i oswajania niepełnosprawności. Śmiech, jaki one wywołują, można określić mianem śmiechu integrującego, pozytywnego.

Ale jest też inny rodzaj śmiechu – złośliwy, wykluczający, prześmiewczy. Śmiech, którego celem jest poniżenie, agresywne podkreślenie niepełnosprawności i rozbawienie towarzystwa cudzym kosztem.

Rozważając kwestię żartów związanych z niepełnosprawnością, warto mieć na uwadze zapis art. 18(3a) § 5 pkt 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2026 r., poz. 1245). Dlaczego? Ponieważ wyjaśnia on, że przejawem dyskryminowania może być każde niepożądane zachowanie, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności pracownika i stworzenie wobec niego zastraszającej, wrogiej, poniżającej, upokarzającej lub uwłaczającej atmosfery. Zachowanie takie określono mianem molestowania.

Zatem żarty dotyczące wyglądu,