Czy trzeba szukać idealnego kandydata? Jak dopasować pracę do możliwości osoby z niepełnosprawnością?

Czy kandydat musi spełniać wszystkie wymagania?

Wiele osób poszukujących pracy po zapoznaniu się z ciekawą ofertą zadaje sobie pytanie: „Czy warto aplikować na to stanowisko? Przecież nie spełniam wszystkich wymagań”. Również pracodawcy mogą się czasem zastanawiać: „Czy zatrudnić tę osobę, skoro jej profil nie pokrywa się w pełni z naszymi oczekiwaniami?”.

Aby znaleźć odpowiedzi na takie pytania, warto pamiętać, że oferty pracy pisane są bardzo często pod kandydata idealnego – takiego, który spełnia wszystkie wymagania, w każdym ich aspekcie. Czy jednak tacy kandydaci w ogóle istnieją?

Zapewne są osoby, które doskonale wpisują się w założone kryteria. U większości kandydatów można jednak zauważyć mniejsze lub większe rozbieżności z opisem stanowiska. Rekruterzy często dostrzegają w takich osobach potencjał i zapraszają je na rozmowę, mimo braku niektórych kwalifikacji. Można więc powiedzieć, że niepełne dopasowanie kandydata do przedstawionych wymagań stanowiska pracy nie musi automatycznie oznaczać, że nie może on wykonywać danej pracy.

W przypadku osób z niepełnosprawnościami pracodawcy mogą rozważyć, czy zauważoną rozbieżność można ograniczyć poprzez odpowiednie dostosowanie pracy do ich możliwości.

Czy pracę można dopasować do możliwości pracownika?

Pracodawcy, którzy chcą zatrudnić osoby z niepełnosprawnościami, ale dostrzegają pewne rozbieżności między ich kompetencjami lub kwalifikacjami a wymaganiami stanowiska, mogą się zastanowić, czy możliwe będzie zmodyfikowanie sposobu organizacji pracy, dostosowanie niektórych zadań lub uzupełnienie umiejętności poprzez szkolenie. Oczywiście ważna jest tu uczciwa ocena, które wymagania są po prostu niezbędne do pracy na danym stanowisku, a które można w pewnym zakresie elastycznie kształtować.

Nad jakimi zmianami może się zastanowić pracodawca?

Narzędzia i wyposażenie

Niekiedy problem z wykonywaniem pracy na danym stanowisku może zostać rozwiązany przez zakup odpowiednich narzędzi czy wyposażenia. W grę mogą wejść np. takie rozwiązania jak: oprogramowanie zmieniające mowę na tekst, specjalistyczna klawiatura (z większymi klawiszami), powiększalniki elektroniczne, czytniki ekranu, ergonomiczne meble. Dla osób poruszających się na wózkach dostosowanie, które umożliwi pracę na danym stanowisku, może przybrać formę likwidacji progów, instalacji podjazdów lub wind, poszerzenia ciągów komunikacyjnych (niekiedy przez inne rozplanowanie przestrzeni biurowej) czy montażu automatycznych drzwi. Osobom doświadczającym nadwrażliwości sensorycznej pomocne będzie stworzenie cichych przestrzeni (quiet room) i udostępnienie słuchawek wygłuszających.

Organizacja pracy

Zmiana sposobu organizacji pracy może być przeprowadzona na różnych płaszczyznach. Można wprowadzić elastyczne godziny pracy, umożliwić wykonywanie pracy zdalnie lub hybrydowo (jeśli charakter pracy na to pozwala), zmodyfikować rozłożenie zadań w ciągu dnia, zmienić sposób komunikacji (np. czat zamiast rozmów telefonicznych). Niekiedy zasadne będzie przekształcenie podziału zadań. Jeśli pracownik z niepełnosprawnością nie jest w stanie wykonywać pewnych obowiązków ze względów zdrowotnych (np. nosić ciężkich przedmiotów), można rozważyć ich przekazanie innym członkom zespołu i powierzenie pracownikowi innych zadań odpowiadających jego możliwościom.

Dostosowanie nie oznacza obniżenia wymagań

Analizując kwestię dostosowania miejsca czy stanowiska pracy do osób z niepełnosprawnościami, należy zaznaczyć, że nie chodzi o rezygnację z istotnych dla danego stanowiska wymagań. Celem dostosowań jest usunięcie lub ograniczenie barier (jeśli jest to możliwe), które w przeciwnym razie uniemożliwiałyby podjęcie i wykonywanie pracy osobom z niepełnosprawnościami. Pracodawcy mogą zastanowić się nad takimi kwestiami: Które zadania są kluczowe na tym stanowisku pracy? Czy można je wykonywać w inny sposób uwzględniający możliwości pracownika z niepełnosprawnością? Czy wprowadzone zmiany nadal pozwolą pracodawcy realizować cele związane z tym stanowiskiem?

W kontekście dostosowań do osób z niepełnosprawnościami ciekawie wypowiedziała się Marta Jakowluk (Chief Human Resource Officer w OLX):

„Wokół zatrudniania osób z niepełnosprawnościami narosło wiele mitów. Pracodawcy obawiają się kosztów związanych z dostosowaniem miejsca pracy do specyficznych potrzeb, czy też konieczności tworzenia nowych reguł. Tymczasem większość osób z niepełnosprawnościami nie potrzebuje żadnych udogodnień. Te zaś, których wymagają, często sprowadzają się do możliwości pracy zdalnej, zmiany godzin pracy czy dostosowania zakresu obowiązków do swoich możliwości. Nie wymaga to zatem od pracodawców reorganizacji modelu pracy. Potrzebna jest natomiast zmiana mentalności”.

(„Milion osób może zasilić rynek pracy! Pracodawcy muszą się otworzyć na osoby z niepełnosprawnościami”, HRstandard.pl, 24 lutego 2025 r., dostęp 24 września 2026 r.)

Wnioski

Niespełnianie wszystkich wymagań przedstawionych w opisie stanowiska pracy nie musi oznaczać, że osoba z niepełnosprawnością nie będzie mogła na nim pracować. Warto bowiem sprawdzić, czy część barier utrudniających lub uniemożliwiających jej taką pracę da się ograniczyć przez odpowiednie dostosowanie warunków i organizacji pracy, bez rezygnacji z kluczowych wymagań stanowiska.