Technologia w służbie pracy: możliwości, nadzieje, ograniczenia

„Sztuczna inteligencja – zagrożenia czy wyzwania?”: taki temat przewodni wzięli na tapet organizatorzy czternastej już edycji konferencji „Osoba z niepełnosprawnością w zatrudnieniu”. Organizatorzy, czyli Okręgowy Inspektorat Pracy w Bydgoszczy oraz Kujawsko-Pomorski Oddział Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Środa, 23 września. Przestronne wnętrze sali koncertowej Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. Juliusza Zarębskiego w Inowrocławiu. Wśród zaproszonych gości parlamentarzyści, samorządowcy, przedstawiciele PIP i PFRON, naukowcy i praktycy zajmujący się wsparciem osób z niepełnosprawnościami. Na scenie efektowny Steinway, ale to nie on był tu najważniejszy. Najważniejsza była technologia jako czynnik otwierający nowe możliwości zawodowe albo dający nadzieję, że po wypadku, który zmienił życie człowieka o sto osiemdziesiąt stopni, możliwy będzie powrót do pracy.

Do sztucznej inteligencji jeszcze wrócimy. Najpierw inna historia:

„Ostatnio był taki przykład pana, który prowadzi studio projektowania kuchni i traci wzrok. Więc pierwsza myśl, która nam przychodzi do głowy, to oczywiście wszelkiego rodzaju powiększalniki. Przetestował jeden, drugi, trzeci. Niekoniecznie się to sprawdziło i nagle wpadłyśmy na pomysł: wie pan co, a może nie powiększalnik, a zwykły projektor i ekran? I pan jest zachwycony. Zgłosi się do PFRON-u po dofinansowanie na projektor i ekran, gdyż mówi, że znowu może projektować. I w dużej mierze działalność naszego Ośrodka Wsparcia i Testów polega na testowaniu i szukaniu rozwiązań, czasami zaskakujących” – mówiła Ewa Łabęda z bydgoskiego OWIT.

Sprawdź, zanim kupisz

Nie zawsze więc najbardziej zaawansowane urządzenie okazuje się najlepszym rozwiązaniem. I właśnie możliwość przekonania się o tym przed wydaniem pieniędzy jest jednym z podstawowych założeń działania Ośrodków Wsparcia i Testów.

Jak tłumaczyła Ewa Łabęda, osoba z orzeczeniem o niepełnosprawności może zgłosić się do ośrodka, skorzystać z instruktażu, a następnie zabrać wybraną technologię asystującą do przetestowania w warunkach domowych. OWIT nie wymaga określonego stopnia niepełnosprawności ani opłaty za taką usługę.

To ważne, bo atrakcyjne urządzenie oglądane przez kilkanaście minut podczas prezentacji nie musi sprawdzić się w codziennym użytkowaniu. W trakcie swojego konferencyjnego wystąpienia Ewa Łabęda opowiadała, że zdarza się, iż beneficjent przychodzi już zdecydowany na konkretny sprzęt. Po dwóch tygodniach używania dochodzi jednak do wniosku, że urządzenie go męczy albo nie odpowiada rzeczywistym potrzebom. Wtedy wybiera inne – czasem prostsze i pozornie mniej atrakcyjne.

Bywają też sytuacje, w których trzeba dopiero wspólnie odkryć, jaka bariera właściwie uniemożliwia pracę. Do bydgoskiego OWIT zgłosił się mężczyzna prowadzący własną działalność, który ze względu na problemy zdrowotne korzystał z dużego koncentratora tlenu i praktycznie nie mógł opuszczać domu, choć chciał nadal spotykać się z klientami. Nie wiedział, że istnieją koncentratory przenośne.

„Być może [ktoś przyjdzie] już z pomysłem na siebie, a być może będziemy wspólnie szukać i będziemy testować. A nuż się okaże, że coś znajdziemy” – podsumowała Ewa Łabęda.

Nowoczesne nie znaczy najlepsze

Podobny wniosek płynie z wystąpienia dr Sabiny Lach-Inszczak, specjalistki rehabilitacji medycznej. Pokazywała ona zarówno nowoczesne protezy i egzoszkielety, jak i rozwiązania znacznie prostsze.

„Technologia jest świetna i za technologią trzeba iść, ale są też rzeczy, które mogą spełniać zadanie, mogą być potrzebne i mogą być niezniszczalne, tak jak te haki manipulacyjne. [...] Nie wszystkie rozwiązania są dla wszystkich pacjentów i najnowocześniejsza technologia też dla wszystkich pacjentów nie jest, więc to wymaga rozwagi” – mówiła.

Wcześniej przywołała przykład młodej kobiety z wrodzonym niedorozwojem przedramienia i ręki, od lat korzystającej właśnie z haków manipulacyjnych. Rozwiązanie może wydawać się archaiczne w zestawieniu z elektroniczną protezą, ale w jej przypadku jest skuteczne, wytrzymałe i – dzięki wymiennym elementom – pozwala również uprawiać sport.

To dobrze pokazuje, jak łatwo w rozmowie o technologiach asystujących pomylić dwa pojęcia: „nowoczesne” i „dobre”. Dobre jest przede wszystkim to rozwiązanie, które pozwala konkretnej osobie wykonać konkretną czynność.

A możliwości są