Cofnięcie zgody na pracę w porze nocnej – czy zaświadczenie lekarza prowadzącego jest wiążące dla pracodawcy?

Osoby z niepełnosprawnościami a zakaz pracy w porze nocnej

Jak wynika z art. 15 ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884; dalej: u.r.o.n.), pracownik z niepełnosprawnością, niezależnie od stopnia niepełnosprawności, co do zasady nie może świadczyć pracy w porze nocnej.

Powyższy ustawowy zakaz nie obejmuje jednak:

1. osób z niepełnosprawnościami zatrudnionych przy pilnowaniu (art. 16 ust. 1 pkt 1 u.r.o.n.);
2. osób z niepełnosprawnościami, na których wniosek lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników (lekarz medycyny pracy), a w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą, wyrazi zgodę na wyłączenie stosowania wobec niej przepisów art. 15 u.r.o.n. (art. 16 ust. 1 pkt 2 u.r.o.n.).

Biorąc pod uwagę powyższe, wyrażenie przedmiotowej zgody przez lekarza sprawującego opiekę nad pracownikiem z niepełnosprawnością jest dopuszczalne wyłącznie wówczas, gdy brak jest lekarza przeprowadzającego badania profilaktyczne.

Należy podkreślić, że zgoda, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 2 u.r.o.n., może być wyrażona jedynie na wniosek pracownika, wobec czego wyłączenie stosowania przepisów art. 15 u.r.o.n. nie może nastąpić z inicjatywy lekarza medycyny pracy ani na żądanie pracodawcy. Przyjmuje się przy tym, że lekarz medycyny pracy jest związany zakresem wniosku pracownika i nie może orzekać poza ten zakres. Oznacza to, że jeżeli pracownik z niepełnosprawnością wnioskuje o wyłączenie stosowania przepisów zakazujących pracy w porze nocnej, lekarz medycyny pracy nie może wyłączyć także, np. stosowania przepisów o zakazie pracy w godzinach nadliczbowych. Oprócz tego zakres zgody lekarza medycyny pracy na niestosowanie wobec pracownika wszystkich albo wyłącznie określonych przepisów art. 15 u.r.o.n. powinien być jednoznacznie określony.

Kiedy orzeczenie lekarza medycyny pracy traci aktualność?

W tym kontekście trzeba wskazać, że zgodnie z art. 229 § 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. ‒ Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 277, ze zm.; dalej: k.p.) pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na profilaktyczne badania lekarskie. A zatem to lekarz medycyny pracy wydaje orzeczenie lekarskie stwierdzające brak (lub istnienie) przeciwwskazań do pracy w porze nocnej lub w systemie wielozmianowym. Z kolei zalecenia lekarza prowadzącego, wskazujące, że pracownik z niepełnosprawnością nie powinien wykon