Zmiana zawodowa pracownika - kiedy może być szansą dla niego i pracodawcy?

Dlaczego pracownicy chcą zmian zawodowych?

Zmiany zawodowe są naturalnym procesem rozwoju pracownika. Mogą przybierać różne formy, np. przekwalifikowania, przebranżowienia, przejścia na inne stanowisko lub do innej pracy. Ich zakres też może być różny – od modyfikacji pełnionej funkcji po zasadniczą woltę kierunku zawodowego.

Nie sposób opisać wszystkich sytuacji, które stoją za podjęciem decyzji o zmianie zawodowej. Sytuacja każdego pracownika jest przecież inna. Można jednak wyróżnić pewne grupy powodów, dla których pracownicy podejmują takie decyzje.

1. Zmiana stanu zdrowia lub sprawności utrudniająca wykonywanie pracy na dotychczasowych warunkach. Przewlekłe kłopoty ze zdrowiem, pogarszający się stan fizyczny, psychiczny czy emocjonalny skłaniają pracowników do poszukiwania innej ścieżki zawodowej.
2. Zmiana sytuacji życiowej związana np. z narodzinami dziecka lub koniecznością opieki nad członkiem rodziny może wymagać zmiany zawodowej umożliwiającej pracę zdalną lub hybrydową.
3. Reorganizacja w zakładzie pracy lub zmiana zakresu jego działalności wręcz wymuszają na pracownikach podnoszenie lub zmianę kwalifikacji, dzięki którym utrzymanie zatrudnienia staje się w ogóle możliwe.
4. Poczucie wypalenia zawodowego, toksyczna atmosfera w miejscu pracy nieszanująca różnorodności, brak perspektyw w dotychczasowym miejscu również często skłaniają do poszukiwań nowego pomysłu na swoje życie zawodowe.
5. Chęć uzyskiwania wyższego wynagrodzenia – to wciąż jeden z silniejszych motywatorów do podjęcia decyzji o zmianie zawodowej.
6. Nowe zainteresowania i pasje, które napędzają decyzje o znalezieniu pracy zgodnej z nimi.
7. Postęp technologiczny, który może realnie zmniejszyć popyt na usługi świadczone w danej grupie zawodowej.

Zmiana zawodowa pracowników z niepełnosprawnościami

Pracownicy z niepełnosprawnościami też podejmują decyzje dotyczące zmian zawodowych. Powody, dla których to czynią, są oczywiście takie same, jak w przypadku pracowników sprawnych – również chcą się rozwijać, dokształcać, próbować czegoś nowego. Chcą cieszyć się stabilną pracą i bezpieczeństwem finansowym.

W przypadku tej grupy zatrudnionych mogą pojawić się jednak jeszcze inne okoliczności. Może się zdarzyć, że pracownik nie jest w stanie wykonywać dotychczasowej pracy, ponieważ zmieniła się jego sprawność i stanowisko pracy przestaje być do niego dostosowane. Pogorszenie sprawności nie zawsze musi jednak oznaczać konieczność zmiany zawodu. Niekiedy wystarczy wprowadzenie racjonalnych usprawnień, dopasowanych do nowej sytuacji pracownika, dzięki którym będzie mógł on dalej wykonywać swoją pracę.

Szansa dla pracownika, szansa dla pracodawcy?

Zmiany zawodowe są korzystne dla obu stron najczęściej wtedy, gdy pracownik zaczyna pełnić inną funkcję wewnątrz organizacji lub gdy pracodawca rekrutuje na nowe lub wolne stanowiska obecnych pracowników – po uprzednim ich przygotowaniu.

Z punktu widzenia pracownika zmiana zawodowa będzie szansą wtedy, gdy pozwoli mu uniknąć wypalenia zawodowego. Wejście w nowe zadania i obowiązki niweluje poczucie rutyny oraz napędza do nauki i aktywnego działania. Powierzenie nowych zadań buduje również poczucie własnej wartości i sprawia, że pracownik czuje się dostrzeżony i doceniony. Zmiana zawodowa na pewno będzie traktowana w kategorii szansy również wtedy, gdy będzie wiązała się nie tylko z modyfikacją obowiązków, ale i polepszeniem warunków finansowych. W tym aspekcie warto zadbać o dopięcie wszelkich formalności. Jeśli bowiem okaże się, że za zmienionym zakresem obowiązków nie idzie wyższe wynagrodzenie, szansa na rozwój przerodzi się w rozczarowanie.

Gdy zmiana zawodowa umożliwia dopasowanie pracy do aktualnej sytuacji pracownika, np. jego sprawności, również będzie odbierana jako szansa. Umożliwienie np. wykonywania pracy w systemie zdalnym lub hybrydowym – w związku ze zmianą zawodową – będzie szczególnie ważne dla tych osób z niepełnosprawnościami, których mobilność ze względów zdrowotnych jest ograniczona.

Zmiana zawodowa na pewno okaże się szansą także wtedy, gdy pomoże pracownikowi rozszerzać lub podnosić kompetencje, dzięki którym będzie on budował coraz silniejszą pozycję na rynku pracy. Ale największą szansą staje się wówczas, gdy umożliwia utrzymanie zatrudnienia i zapobiega wykluczeniu z rynku pracy. Przekwalifikowanie może niekiedy stanowić jedyną szansę na utrzymanie zatrudnienia, co dla osób z niepełnosprawnościami nabiera niekiedy szczególnego znaczenia.

Dobrze zaplanowane zmiany zawodowe mogą okazać się też szansą dla pracodawcy

Osoby, które po zmianie zawodowej dołączają do nowego zespołu, działu czy podejmują się nowych obowiązków, mogą zwracać uwagę na kwestie, które dla innych, z racji przyzwyczajenia, są niezauważane. Świeże spojrzenie takich pracowników może wyłapywać błędy i usprawniać procesy.

Ogromną wartością wprowadzania zmian zawodowych wśród pracowników jest też zapewne większa elastyczność zespołów. Pracownicy, którzy mają na koncie pracę na różnych stanowiskach, w różnych działach, mogą stabilizować pracę firmy podczas kryzysów czy rynkowych perturbacji.

Zmiany zawodowe pracowników okazują się szansą dla pracodawcy szczególnie wtedy, gdy dzięki nim pracownicy nie odchodzą z firmy, ale po przekwalifikowaniu znajdują zatrudnienie u tego samego pracodawcy, np. w innym dziale. Firma zatrzymuje wówczas doświadczonego pracownika i ogranicza koszty nowych rekrutacji.

Na koniec warto też wspomnieć o szansie wizerunkowej. Pracodawca, który dzięki zmianom zawodowym pracowników utrzymuje stały poziom zatrudnienia i minimalizuje wskaźnik zwolnień, buduje sobie dobrą opinię i silną pozycję na rynku pracy.

Jak przygotować zmianę zawodową, by faktycznie okazała się szansą?

Aby zmiana zawodowa faktycznie spełniła swój cel i przyczyniła się do rozwoju pracownika lub pomogła mu się dostosować do nowych okoliczności życiowych lub zdrowotnych, powinna odpowiadać jego doświadczeniu, kompetencjom i zainteresowaniom. Przesunięcie pracownika tam, gdzie firma akurat ma wakat, nawet okraszone hasłami o zdobyciu nowych doświadczeń, nie będzie szansą. Wręcz przeciwnie, zmiana niedostosowana do potrzeb, możliwości i woli zatrudnionego, zwłaszcza wtedy, gdy jest on osobą z niepełnosprawnością, może prowadzić do frustracji, spadku motywacji i zadowolenia, a w konsekwencji także do niepowodzenia całego procesu.

Zmiana zawodowa będzie więc szansą wtedy, gdy będzie poprzedzona oceną potrzeb firmy oraz rozmową z pracownikiem, analizą jego możliwości, doświadczenia i ambicji.