Ile w tym roku kosztuje „święty spokój”?

„Wyjątkowo zimny lipiec” – można by powiedzieć, wspominając, jak miliony rodaków marzły i mokły w te wakacje nad Bałtykiem. „Wyjątkowo dobry miesiąc” – myśleli zapewne księgowi Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, patrząc na lipcowe przychody w ujęciu memoriałowym. Bo też suma zarachowanych wpłat za ten miesiąc okazała się absolutnym rekordem – ponad 724 mln zł.

W tym samym czasie, gdy urzędnicy Funduszu podliczali wartość spodziewanych przychodów, poseł Koalicji Obywatelskiej, były senator i były prezes zielonogórskiego Falubazu Robert Dowhan pisał swoją interpelację do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. W interpelacji oburza się na system wpłat na PFRON, który to z przedsiębiorców zdziera skórę, a osobom z niepełnosprawnościami rzuca co najwyżej ochłapy.

„Nakładanie takiego obowiązku to jakieś komunistyczne podejście” – pisze poseł. I dodaje: „I jeszcze ten nieszczęsny PFRON. Parainstytucja jak ZUS. Rzesza urzędników, sekretariaty, prezesi. I wszystko za pieniądze przedsiębiorców. (…) Do osób z niepełnosprawnościami trafiają okruchy, a reszta idzie na całą biurokrację”.

Ile kosztuje brakujący etat?

Do wytworów elokwencji posła Dowhana jeszcze wrócimy, najpierw jednak uporządkujmy fakty.

Mechanizm jest w zasadzie dość prosty: Pracodawca zatrudniający co najmniej 25 osób w przeliczeniu na pełne etaty, który nie osiąga wymaganego 6-procentowego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych, co miesiąc wpłaca na PFRON kwotę zależną od liczby „brakujących” etatów. Za każdy z nich nalicza się 40,65% przeciętnego wynagrodzenia.

Podstawa naliczania wpłat zmienia się w ciągu roku wraz z kolejnymi komunikatami Prezesa GUS o wysokości przeciętnego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw za poprzedni kwartał. W 2026 r. wynosiła 8 771,70 zł w styczniu i lutym, 9 197,79 zł od marca do maja, 9 562,88 zł od czerwca do sierpnia i 9 233,13 zł od września do listopada. Wysokości tzw. średniej krajowej, która będzie podstawą naliczania wpłat w grudniu tego roku, z oczywistych względów jeszcze nie znamy. Możemy ją co najwyżej oszacować (co też za chwilę zrobimy).

W poprzednich latach wyglądało to podobnie. Różniły się tylko podstawy obliczania wpłat. Pozostawanie przez cały 2024 r. o jeden etat poniżej wymaganego wskaźnika dawało modelową należność około 38,1 tys. zł. W 2025 r. było to już ponad 42,1 tys. zł. W 2026 r. za sam okres od stycznia do listopada należność wyniesie 41 269,83 zł. Do przekroczenia 45 tys. zł brakuje więc niespełna 3,73 tys. zł.

Dla porównania, miesięczna stawka obowiązująca od września do listopada wynosi 3 753,27 zł. Jeśli przeciętne wynagrodzenie, które posłuży do wyliczenia grudniowej wpłaty, nie spadnie poniżej około 9 176 zł, tegoroczny rachunek przekroczy 45 tys. zł za każdy brakujący etat.

A mówimy przecież o jednym etacie. Przy niedoborze dziesięciu modelowa należność rośnie już do około 450 tys. zł rocznie.

Rekord za rekordem

Wzrost stawek widać też w przychodach Funduszu. W lipcu 2026 r. przychód memoriałowy z obowiązkowych wpłat wyniósł 724,77 mln zł – najwięcej w całym szeregu danych od 2019 r. Od stycznia do lipca PFRON zarachował z tego tytułu 4,803 mld zł. Rok wcześniej, w analogicznym okresie, było to 4,621 mld zł. Różnica to ponad 182 mln zł, czyli około 3,9%.

Rekordowych wpływów nie można oczywiście utożsamiać wprost z niewystarczająco skuteczną aktywizacją zawodową osób z niepełnosprawnościami. Ich wysokość rośnie także wraz z wynagrodzeniami, a na ostateczne należności wpływają zatrudnienie ogółem, liczba pracowników z orzeczeniem i ewentualne ulgi we wpłatach na PFRON. Trudno jednak nie zadać sobie w tym miejscu pytania: skoro wpłata ma motywować firmy do osiągania 6-procentowego wskaźnika, to czy coraz wyższe przychody PFRON są dla tego mechani