110 i jedna skarga

W ubiegły czwartek, na wspólnym posiedzeniu dwóch sejmowych komisji – Komisji Polityki Społecznej i Rodziny oraz Komisji ds. Kontroli Państwowej – powołany niedawno na stanowisko Głównego Inspektora Pracy Janusz Krasoń zaprezentował „Sprawozdanie z działalności Państwowej Inspekcji Pracy w 2025 r.” Gdzieś między azbestem a kontrolami produktów wspomniał nawet o kontrolach związanych z zatrudnianiem osób z niepełnosprawnościami.

Oczywiście zakres działalności Inspekcji jest szeroki, o czym zresztą Janusz Krasoń opowiadał obszernie. 7,5 mln wyświetleń zyskały np. materiały PIP publikowane w mediach społecznościowych, co zdaje się konsekwencją polityki informacyjnej zapoczątkowanej jeszcze przez poprzednika, a więc Marcina Staneckiego. Rzecz jasna to duży sukces, podobnie jak i synchronizacja systemów cyfrowych PIP, ZUS i Krajowej Administracji Skarbowej, co ma umożliwić szybsze i bardziej skuteczne działanie, jeśli chodzi o kwestię przekształcania umów cywilnoprawnych w umowy o pracę. Nas jednak najbardziej interesują dane dotyczące spraw związanych z zatrudnianiem pracowników z niepełnosprawnościami i składanych przez nich skarg. Podczas posiedzenia sejmowych komisji temat ten nie został rozwinięty i w sumie to chyba nawet lepiej, przynajmniej dla Głównego Inspektora Pracy, bo uniknął dzięki temu powtórzenia błędu, jaki wkradł się do pierwotnej wersji sprawozdania.

Cztery na pięć kontroli z nieprawidłowościami

W 2025 r. inspektorzy pracy przeprowadzili 907 kontroli w 710 podmiotach zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami. Rok wcześniej było ich nieco więcej – 948 kontroli w 728 podmiotach. Nie są to oczywiście dane pozwalające ocenić sytuację wszystkich pracowników z niepełnosprawnościami w Polsce. Kontrole PIP nie stanowią reprezentatywnego badania pracodawców, a ich wyniki należy odnosić przede wszystkim do sprawdzanych zakładów pracy.

Mimo tego skala stwierdzanych nieprawidłowości robi wrażenie. W 2025 r. uchybienia dotyczące zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, które skutkowały zastosowaniem przez inspektorów środków prawnych, stwierdzono w 80% kontroli zakładów pracy chronionej i w 86% kontroli zakładów aktywności zawodowej. Na otwartym rynku pracy było to 79%.

Rok wcześniej było to odpowiednio: 88%, 87% i 78%. Najbardziej widoczna poprawa dotyczy więc ZPChr, gdzie udział kontroli zakończonych stwierdzeniem nieprawidłowości zmniejszył się o 8 pkt proc. W ZAZ i na otwartym rynku pracy różnice są natomiast minimalne.

Nadal zdecydowana większość kontroli kończy się wykazaniem uchybień wymagających reakcji PIP. Warto jednak przyjrzeć się temu, czego te uchybienia dotyczą. Na otwartym rynku pracy inspektorzy wskazywali w 2025 r. przede wszystkim na nieprawidłowe ewidencjonowanie czasu pracy, w tym nierejestrowanie godzin rozpoczęcia i zakończenia pracy, oraz przekazywanie pracownikom niepełnej informacji o warunkach zatrudnienia. W ZPChr i ZAZ do tego zestawu dochodziły problemy z udzielaniem urlopów wypoczynkowych.

Podobny obraz wyłaniał się ze sprawozdania za 2024 r. Wtedy PIP wskazywała również m.in. na brak dodatkowej przerwy na gimnastykę usprawniającą lub wypoczynek, nieudzielanie dodatkowego urlopu czy niewypłacanie wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych. Co znamienne, sama Inspekcja podsumowywała wówczas, że kontrolowani pracodawcy wię