Badania kontrolne w okresie pobierania świadczenia rehabilitacyjnego – czy należy wypłacić świadczenie, czy wynagrodzenie?

Kiedy pracodawca musi skierować pracownika na badania kontrolne?

Zgodnie z art. 229 § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 277, ze zm.; dalej: k.p.) pracownik, który pozostawał niezdolny do pracy z powodu choroby dłużej niż 30 dni, przed ponownym podjęciem pracy musi wykonać profilaktyczne badania kontrolne w celu ustalenia zdolności do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. Badania takie odbywają się na podstawie skierowania wystawionego przez pracodawcę. Za czas niewykonywania pracy w związku z przeprowadzanymi badaniami kontrolnymi pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia. Wszelkie koszty badań oraz profilaktycznej opieki zdrowotnej związanej z warunkami pracy pokrywa pracodawca. Należy podkreślić, że w przypadku gdy placówka medycyny pracy znajduje się w innej miejscowości niż zakład pracy lub miejsce wykonywania pracy (o ile jest inne niż siedziba zakładu pracy), danej osobie przysługują należności na pokrycie kosztów przejazdu według zasad obowiązujących przy podróżach służbowych.

Pracodawca pokrywa koszty badań

W myśl art. 229 § 3 k.p. kontrolne badania lekarskie powinny być przeprowadzane w miarę możliwości w godzinach pracy pracownika. Jeżeli nie jest to możliwe ze względu, np. na harmonogram czasu pracy tego pracownika (wykonywanie obowiązków w systemie pracy weekendowej), badania takie są wykonywane poza godzinami pracy. Jednakże wówczas nie przysługuje wynagrodzenie za czas poddawania się badaniom kontrolnym poza godzinami pracy. Wynika z tego, że badania przeprowadzane w tym czasie, nie są wliczane do czasu pracy danego pracownika.

Należy podkreślić, że polecenie pracodawcy dotyczące poddania się badaniom kontrolnym ma charakter polecenia służbowego. Na podstawie art. 211 pkt 5 k.p. w ramach przestrzegania przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy podstawowym obowiązkiem pracownika jest poddawanie się profilaktycznym badaniom kontrolnym.

Pracownik musi posiadać aktualne orzeczenie lekarza medycyny pracy stwierdzające zdolność do pracy na dotychczasowym stanowisku

W następstwie przeprowadzenia badania kontrolnego lekarz wydaje orzeczenie o:

• braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku pracy – co potwierdza zdolność do pracy na tym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie;
• istnieniu przeciwwskazań do pracy na dotychczasowym stanowisku pracy w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie – co potwierdza, że pracownik nie jest zdolny do takiej pracy.

Pracodawca powinien mieć świadomość, że w świetle art. 229 § 4 k.p. nie może dopuścić do pracy pracownika bez aktualnego orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na określonym stanowisku w warunkach pracy opisanych w skierowaniu na badania lekarskie. Jeżeli brak aktualnego orzeczenia lekarskiego, o którym mowa powyżej, wynika wyłącznie z odmowy pracownika poddania się badaniom kontrolnym, wynagrodzenie za czas niewykonywania pracy w związku z brakiem tego orzeczenia nie przysługuje. Jak bowiem wynika z art. 80 k.p., co do zasady wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną, natomiast za czas niewykonywania pracy pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia tylko wówczas, gdy przepisy prawa pracy tak stanowią. Tymczasem żaden przepis prawa pracy nie gwarantuje zachowania prawa do wynagrodzenia za czas niewykonywania pracy z powodu braku orzeczenia lekarskiego stwierdzającego brak przeciwwskazań do pracy na dotychczasowym stanowisku pracy, jeżeli brak tego orzeczenia wynika z winy pracownika (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 marca 2008 r., sygn. akt II PK 214/07, LEX nr 511663). Jednocześnie odmowa poddania się badaniom kontrolnym jest uznawana za ciężkie