Zmiana stopnia niepełnosprawności na wyższy. Czy pracodawca może uznać, że pracownik „nabył niepełnosprawność” w trakcie zatrudnienia?

Niestety od tego, czy mamy do czynienia z rzeczywistym nabyciem statusu osoby niepełnosprawnej w trakcie zatrudnienia, czy jedynie ze zmianą stopnia niepełnosprawności, może zależeć możliwość zastosowania wyjątku od obowiązku wykazywania efektu zachęty, a w konsekwencji także prawo do miesięcznego dofinansowania z PFRON.

W przedstawionym przypadku wniosek jest niekorzystny dla pracodawcy: nie ma podstaw, aby traktować orzeczenie o umiarkowanym stopniu jako nabycie niepełnosprawności w trakcie zatrudnienia, skoro pracownik już w dniu zatrudnienia posiadał ważne orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności.

Stan faktyczny – chronologia ma tutaj kluczowe znaczenie

Pracownik został zatrudniony 1 lutego 2021 r. Już przed zatrudnieniem posiadał orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności, wydane w 2012 r. na stałe.

Pracownik nie poinformował jednak pracodawcy o posiadanym orzeczeniu. Pracodawca w momencie zatrudnienia nie wiedział więc, że zatrudnia osobę niepełnosprawną.

Następnie sytuacja uległa zmianie:

• 15 czerwca 2026 r. – wydano nowe orzeczenie, w którym wskazano, że umiarkowany stopień niepełnosprawności datuje się od dnia złożenia wniosku, czyli od 14.04.2026 r., natomiast sama niepełnosprawność: od dzieciństwa,
• 29 czerwca 2026 r. - data wpływu orzeczenia do zakładu,
• za okres od 29 czerwca 2026 r. pracodawca rozpoczął ubieganie się o dofinansowanie do wynagrodzenia tego pracownika,
• pracodawca przyjął, że niepełnosprawność powstała w trakcie zatrudnienia, dlatego nie badał efektu zachęty.

Efekt zachęty – dlaczego jest tak istotny?

Dofinansowanie do wynagrodzenia pracownika niepełnosprawnego jest pomocą publiczną, której konstrukcja zakłada, że pomoc powinna rzeczywiście zachęcać pracodawcę do zatrudnienia osoby niepełnosprawnej.

PFRON wskazuje, że co do zasady efekt zachęty bada się w miesiącu zatrudnienia pracownika. Może on być wykazywany metodą ilościową albo jakościową. Jednocześnie pracodawca musi wykazać konieczność pomocy, czyli wystąpić o dofinansowanie w pierwszym możliwym momencie, jeżeli pomoc ma stanowić rzeczywisty bodziec do zatrudnienia pracownika. Od tej zasady istnieje jednak bardzo istotny wyjątek.

Jeżeli pracodawca zatrudnił osobę, która w dniu zatrudnienia była pełnosprawna, a dopiero w trakcie zatrudnienia została formalnie potwierdzona jej niepełnosprawność, pracodawca nie musi badać efektu zachęty metodą ilościową lub jakościową w miesiącu zatrudnienia. PFRON wskazuje jednak, że nadal konieczne jest wykazanie konieczności pomocy – czyli wystąpienie o dofinansowanie w pierwszym możliwym momencie.

I tutaj pojawia się zasadnicze pytanie:

Czy uzyskanie umiarkowanego stopnia niepełnosprawności w trakcie zatrudnienia oznacza, że pracownik „nabył niepełnosprawność” w trakcie zatrudnienia, jeżeli wcześniej miał już lekki stopień przyznany na stałe?

No