Jeden obiekt, wielki problem – czy uchybienie w oddziale pozbawia statusu ZPChr całą firmę?

Kiedy można uzyskać status ZPChr?

Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884; dalej: u.r.o.n.), pracodawca, który chce uzyskać status zakładu pracy chronionej, musi łącznie spełnić następujące warunki:

• prowadzić działalność gospodarczą przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy;
• zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy;
• przez okres co najmniej 6 miesięcy osiągać wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości:

1. co najmniej 50%, przy czym co najmniej 20% ogółu zatrudnionych stanowią osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a); albo
2. co najmniej 30% osób niewidomych lub psychicznie chorych, albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b);

• zapewnić, aby obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy:

1. odpowiadały przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy,
2. uwzględniały potrzeby osób z niepełnosprawnościami w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniały wymagania dotyczące ich dostępności;

• zapewnić specjalistyczną opiekę medyczną, a także poradnictwo i usługi rehabilitacyjne;
• wystąpić do wojewody z wnioskiem o przyznanie statusu ZPChr.

Zasada podmiotowości zakładu pracy chronionej

Odpowiadając na pytanie zadane na wstępie, należy wskazać, że w piśmiennictwie zwraca się uwagę na to, iż zakład pracy chronionej nie powinien być utożsamiany z pracodawcą. W tym kontekście przywołuje się wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2010 r. (sygn. akt VI SA/Wa 980/10, LEX nr 759799), w którego uzasadnieniu WSA podkreślił, iż w przypadku gdy pracodawca nie dopełnił wymogów określonych w art. 28 u.r.o.n. – choćby w niektórych swoich jednostkach, w których zatrudnieni są pracownicy z niepełnosprawnościami – uchybienie takie stanowi podstawę do całkowitego pozbawienia go statusu pracodawcy prowadzącego ZPChr. Według WSA wynika to z tego, że zgodnie z art. 30 ust. 3 u.r.o.n., w razie niespełniania warunków lub obowiązków, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1–3 lub art. 33 ust. 1 lub 3 pkt 1 u.r.o.n. lub odpowiednio w art. 30 ust. 2b tej ustawy, wojewoda wydaje decyzję stwierdzającą utratę przyznanego statusu ZPChr z dniem zaprzestania spełniania któregokolwiek z tych warunków lub obowiązków.

WSA zaznaczył, że zakład pracy chronionej ma charakter podmiotowy w tym znaczeniu, że status ZPChr uzyskuje konkretny podmiot prowadzący działalność gospodarczą, a zatem instytucja w znaczeniu podmiotowym (pracodawca). Co istotne, status ZPChr obejmuje ten podmiot w całości. W związku z tym niedopuszczalne jest przyjęcie, iż dany podmiot jest w