Potwierdzenie przez PIP adaptacji pomieszczeń zakładu pracy chronionej a uzyskanie statusu ZPChr

Pracodawca chcący uzyskać status zakładu pracy chronionej (ZPChr) spełnił wszystkie warunki określone w przepisach u.r.o.n., w tym zaadaptował pomieszczenia zakładu pracy do potrzeb pracowników z niepełnosprawnościami. W związku z tym wystąpił do wojewody z wnioskiem o przyznanie mu statusu pracodawcy prowadzącego ZPChr. Organ jednak odmówił przyznania statusu z uwagi na to, że adaptacja pomieszczeń nie została potwierdzona decyzją inspektora pracy. Czy w takiej sytuacji odmowa jest zgodna z prawem?

Wymogi uzyskania statusu ZPChr

Podstawowe warunki, jakie musi spełnić pracodawca, aby uzyskać status ZPChr, określa art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884; dalej: u.r.o.n.). Zgodnie z tym przepisem pracodawca prowadzący działalność gospodarczą przez okres co najmniej 12 miesięcy, zatrudniający nie mniej niż 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy i osiągający odpowiednie wskaźniki zatrudnienia osób niepełnosprawnych przez okres co najmniej 6 miesięcy, uzyskuje status pracodawcy prowadzącego ZPChr, o ile spełni dodatkowe przesłanki określone w tym przepisie. Po pierwsze, na mocy art. 28 ust. 1 pkt 1 u.r.o.n. podmiot ten musi osiągać wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynoszący odpowiednio:

• co najmniej 50%, w tym minimum 20% ogółu zatrudnionych muszą stanowić osoby ze znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, albo
• co najmniej 30% niewidomych lub psychicznie chorych, albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Po drugie, w świetle art. 28 ust. 1 pkt 3 u.r.o.n. pracodawca musi zapewniać pracownikom specjalistyczną opiekę medyczną, poradnictwo i usługi rehabilitacyjne. Po trzecie, w myśl art. 28 ust. 1 pkt 2 u.r.o.n. obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy muszą odpowiadać przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy, a także uwzględniać potrzeby osób z niepełnosprawnościami w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higieniczno-sanitarnych i ciągów komunikacyjnych, jak również spełniać wymagania dostępności do nich.

Po łącznym spełnieniu powyższych wymogów pracodawca może wystąpić do wojewody z wnioskiem o przyznanie mu statusu pracodawcy prowadzącego ZPChr.

Rola Państwowej Inspekcji Pracy przy wnioskowaniu o przyznanie statusu ZPChr

Z analizowanych uregulowań jednoznacznie wynika, że jednym z warunków koniecznych do uzyskania przez pracodawcę statusu ZPChr jest odpowiednia adaptacja pomieszczeń zakładu pracy do potrzeb pracowników z niepełnosprawnościami. W piśmiennictwie wskazuje się, że sformułowanie „obiekty i pomieszczenia użytkowane” dotyczy obiektów i pomieszczeń faktycznie użytkowanych przez ZPChr, w tym takich, którymi podmiot prowadzący ZPChr włada na podstawie umowy cywilnoprawnej (np. dzierżawy). Podkreśla się przy tym stanowisko judykatury wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 września 2010 r. (sygn. akt VI SA/Wa 980/10, LEX nr 759799), zgodnie z którym niedopełnienie obowiązków i wymagań określonych w art. 28 u.r.o.n., choćby tylko w części jednostek pracodawcy, w których prace wykonują osoby z niepełnosprawnościami, stanowi podstawę do całkowitego pozbawienia pracodawcy statusu pracodawcy prowadzącego ZPChr (zob. T. Wrocławska, Art. 28 Warunki nabycia statusu pracodawcy prowadzącego zakład pracy chronionej [w:] E. Bielak-Jomaa i in., Rehabilitacja zawodowa i społeczna or