Czy organy podatkowe mogą weryfikować spełnianie warunków uzyskania statusu ZPChr?

Hipotetyczny stan faktyczny

Przedsiębiorstwo zadeklarowało, że podlega zwolnieniu z podatku od nieruchomości za dany rok, powołując się na posiadany status ZPChr. Organy podatkowe (I i II instancji) odmówiły jednak prawa do zwolnienia i określiły wysokość zobowiązania podatkowego, wskazując, że zwolnienie podatkowe przysługuje wyłącznie pracodawcom osiągającym ściśle określony wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych (określony w konkretnym przepisie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych). W ocenie organów z decyzji wojewody o przyznaniu pracodawcy statusu ZPChr wynikało, że status ten przyznano na innej podstawie prawnej niż wskazana w przepisach regulujących zwolnienie z podatku od nieruchomości (tj. z uwagi na osiąganie innego wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych). Dodatkowo organy wskazały, że spółka nie udokumentowała należycie zgłoszenia przedmiotów opodatkowania wojewodzie. Spółka twierdziła jednak, że zgłosiła przedmioty opodatkowania już we wniosku o przyznanie statusu ZPChr.

Warunki uzyskania statusu ZPChr

Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884; dalej: u.r.o.n.), pracodawca, który chce uzyskać status ZPChr, musi łącznie spełnić następujące warunki:

1. prowadzić działalność gospodarczą przez okres nie krótszy niż 12 miesięcy;
2. zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy;
3. przez okres co najmniej 6 miesięcy osiągać wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości:

• co najmniej 50%, przy czym co najmniej 20% ogółu zatrudnionych stanowią osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. a); albo
• co najmniej 30% osób niewidomych lub psychicznie chorych, albo upośledzonych umysłowo zaliczonych do znacznego albo umiarkowanego stopnia niepełnosprawności (art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b);

4. zapewnić, że obiekty i pomieszczenia użytkowane przez zakład pracy:

• odpowiadają przepisom i zasadom bezpieczeństwa i higieny pracy,
• uwzględniają potrzeby osób z niepełnosprawnościami w zakresie przystosowania stanowisk pracy, pomieszczeń higienicznosanitarnych i ciągów komunikacyjnych oraz spełniają wymagania dotyczące ich dostępności;

5. zapewnić specjalistyczną opiekę medyczną, a także poradnictwo i usługi rehabilitacyjne;
6. wystąpić do wojewody z wnioskiem o przyznanie statusu ZPChr.

Zwolnienie z podatku od nieruchomości nie dla każdego ZPChr

Pracodawca mający status ZPChr, który jednocześnie osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, o którym mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b u.r.o.n., może uzyskać określone preferencje podatkowe. Ściślej rzecz ujmując, w świetle art. 31 ust. 1 u.r.o.n. podmiot taki jest zwolniony z:

1. podatków, z zastrzeżeniem art. 31 ust. 2 u.r.o.n., z tym że:

• od nieruchomości, podatku rolnego i podatku leśnego – na zasadach określonych w przepisach odrębnych,
• od czynności cywilnoprawnych – o ile czynność przez niego dokonana pozostaje w bezpośrednim związku z prowadzeniem ZPChr;

2. opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym.

Na podstawie art. 31 ust. 2 u.r.o.n. zwolnienie to nie obejmuje podatku od gier, podatku od towarów i usług (VAT), podatku akcyzowego, cła, podatków dochodowych oraz podatku od środków transportowych.

Jak wynika z art. 7 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 707 ze zm.; dalej: u.p.o.l.), od podatku od nieruchomości zwolniony jest prowadzący zakład pracy chronionej spełniający warunek określony w art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b u.r.o.n. – w zakresie przedmiotów opodatkowania zgłoszonych wojewodzie (jeżeli zgłoszenie to zostało potwierdzone decyzją w sprawie przyznania statusu ZPChr lub zaświadczeniem) i zajętych na prowadzenie tego zakładu, z wyjątkiem przedmiotów opodatkowania znajdujących się w posiadaniu zależnym podmiotów niebędących prowadzącymi ZPChr (spełniającymi ten sam warunek) lub zakładami aktywności zawodowej.

Środki ze zwolnienia z podatku od nieruchomości powinny zostać przeznaczone na określone cele

W tym kontekście należy zwrócić uwagę, że zwolnienie z podatków i opłat, o którym mowa w art. 31 ust. 1 pkt 1 u.r.o.n., ma charakter celowy. Oznacza to, że zaoszczędzone środki pracodawca musi przeznaczyć na ściśle określone zadania. W myśl art. 31 ust. 3 pkt 1 w zw. z art. 33 ust. 2 pkt 1 u.r.o.n. pracodawca prowadzący ZPChr, który osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych z art. 28 ust. 1 pkt 1 lit. b u.r.o.n., przekazuje środki uzyskane z tytułu zwolnień wskazanych w ar