Czy status ZPChr może być przyznany z mocą wsteczną?

Hipotetyczny stan sprawy

Pracodawca wystąpił do wojewody z wnioskiem o przyznanie statusu ZPChr po wygaśnięciu dotychczasowej decyzji w tej sprawie, wydanej na czas określony. Do wniosku dołączył wymagane dokumenty, w tym decyzję Państwowej Inspekcji Pracy, stwierdzającą dostosowanie stanowisk i pomieszczeń do potrzeb osób z niepełnosprawnościami oraz do przepisów i zasad bezpieczeństwa i higieny pracy. Wojewoda wydał decyzję przyznającą ten status z mocą wsteczną – od dnia złożenia wniosku. Przedsiębiorca nie był zadowolony z tak określonego terminu nabycia statusu ZPChr i złożył odwołanie od tego rozstrzygnięcia. Żądał nadania statusu ZPChr z jeszcze wcześniejszą datą – od dnia wygaśnięcia poprzedniej decyzji. Czy wydanie takiej decyzji jest możliwe?

Jaki charakter ma decyzja wojewody w sprawie przyznania statusu ZPChr?

Aby odpowiedzieć na to pytanie, warto odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 października 2009 r. (sygn. akt II GSK 153/09, LEX nr 573532). Sąd rozpatrywał sprawę o stanie faktycznym i prawnym zbliżonym do opisanego powyżej. W tamtym postępowaniu organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej terminu i zmienił ją na niekorzyść wnioskodawców, określając początek obowiązywania statusu dopiero na dzień wydania decyzji przez organ I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że decyzja o przyznaniu statusu ZPChr ma charakter konstytutywny, ponieważ tworzy nową sytuację prawną, a nie tylko potwierdza istniejący stan faktyczny, dlatego wywołuje skutki wyłącznie na przyszłość, a zatem nie może działać z mocą wsteczną.

Wnioskodawcy zaskarżyli decyzję ministra do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję ministra, stwierdzając przy tym, że organ odwoławczy orzekł na niekorzyść strony, przesuwając datę uzyskania statusu ZPChr na termin późniejszy niż ustalony w decyzji organu I instancji. WSA przypomniał, że organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub interes społeczny.

Od którego momentu decyzja wojewody w sprawie przyznania statusu ZPChr wywołuje skutki prawne?

Rozpoznając sprawę ponownie, minister utrzymał w mocy decyzję wojewody przyznającą status ZPChr od dnia złożenia wniosku. Co istotne, w uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że uwzględnienie wniosku strony i przyznanie jej statusu z datą wcześniejszą niż dzień złożenia wniosku jest niemożliwe, gdyż decyzja wojewody wydana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884; dalej: u.r.o.n.) jest skuteczna od dnia jej wydania albo od dnia wskazanego w decyzji, przy czym dzień wskazany w decyzji nie może być wcześniejszy niż dzień złożenia wniosku