„Nie chcę żadnych ulg”. Dlaczego niektórzy pracownicy z niepełnosprawnościami rezygnują z przysługujących im uprawnień?

Uprawnienia przysługujące osobom z niepełnosprawnościami

Pracownicy z niepełnosprawnościami mają prawo do dodatkowych uprawnień. Zależnie od określonego stopnia niepełnosprawności przysługują im m.in.:

• krótszy dobowy i tygodniowy wymiar czasu pracy (np. 7 godzin na dobę i 35 tygodniowo),
• dodatkowa 15-minutowa przerwa na gimnastykę lub wypoczynek (wliczana do czasu pracy),
• dodatkowy urlop wypoczynkowy w wymiarze 10 dni roboczych,
• zwolnienie z prawem do wynagrodzenia w wymiarze do 21 dni roboczych w celu uczestniczenia w turnusie rehabilitacyjnym,
• prawo do korzystania z racjonalnych usprawnień w miejscu pracy.

Mogłoby się wydawać, że możliwość skorzystania z takich rozwiązań zachęci każdą osobę z niepełnosprawnością do przedstawienia swojemu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności, które jest podstawą wspomnianych uprawnień.

Praktyka pokazuje jednak, że rzeczywistość na rynku pracy bywa inna. Nie wszyscy pracownicy z niepełnosprawnościami korzystają z przysługujących im praw, mówiąc: „Nie chcę żadnych ulg”. Dlaczego tak się dzieje?

Co się kryje za wypowiedzią: „Nie chcę żadnych ulg”?

Powodów stojących za takim stwierdzeniem może być wiele i mogą być różne, zależne od konkretnego pracownika. Często stoi za nimi przemyślana strategia adaptacyjna wynikająca z analizy własnego stanu zdrowia, ale i trudnych doświadczeń z przeszłości. Co więc może się kryć za stwierdzeniem: „Nie chcę żadnych ulg?”

Chęć zachowania samodzielności

Wszyscy zatrudnieni chcą mieć poczucie sprawczości i autonomii. Osoby z niepełnosprawnościami nie są wyjątkiem. Niektóre z nich mogą sądzić, że przysługujące im uprawnienia nie są niezbędne, by mogły sprawnie wykonywać swoją pracę. Mogą nawet mierzyć się z wewnętrznym przekonaniem, że zgoda na korzystanie z tych dodatkowych praw odbiera im samodzielność. Postanawiają więc udowodnić sobie i współpracownikom, że są w stanie dobrze pracować na takich samych zasadach i w takich samych warunkach jak reszta zespołu.

Obawa przed sprowadzeniem do funkcji „bonusu finansowego”

Pracodawcy zatrudniający osoby z niepełnosprawnościami mogą liczyć na wsparcie finansowe ze strony państwa (np. dofinansowania z Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych PFRON). Niektórzy pracownicy z orzeczeniem obawiają się, że jeśli głośno o nim powiedzą, przestaną być oceniani jako specjaliści, dobrzy pracownicy, a zaczną być traktowani jako narzędzie optymalizacji kosztów pracowniczych. Brak zgody na korzystanie z przysługujących im uprawnień jest więc niekiedy sprzeciwem wobec instrumentalizacji pracownika, który nie chce być postrzegany jako „żywe dofinansowanie”.

Obawa przed komplikowaniem organizacji pracy zespołu

„Krótszy czas pracy? Dodatkowa przerwa? Dodatkowy urlop? Ale jak to wpłynie na resztę zespołu?!” To pytania, które czasem zadają osoby z orzeczeniem. Mogą się one obawiać tego, że skorzystanie z uprawnień zaburzy pracę ich współpracowników. Wychodzą więc z założenia, że skoro dają radę pracować na normalnych zasadach, to nic nikomu nie będą komplikować.

Przyzwyczajenie do funkcjonowania bez uprawnień

Pracownicy, którzy nabywają orzeczenie o niepełnosprawności już w trakcie pracy, mogą sądzić, że tak naprawdę nic ono nie zmienia. Osoby, które przez lata wypracowały swój system pracy, nauczyły się ją dobrze organizować, nie zawsze będą widziały powód, by po uzyskaniu orzeczenia coś zmieniać – chyba że stan zdrowia wyraźnie ich do tego zmusi.

Powyższa lista powodów nie stanowi katalogu zamkniętego i można by dopisać do niej jeszcze inne obawy czy przekonania osób z niepełnosprawnościami związane np. z lękiem przed stygmatyzacją, brakiem dostępu do awansów czy wyższym ryzykiem utraty pracy.

Wnioski

Pracownicy z niepełnosprawnościami nie mają obowiązku przedstawiania pracodawcy orzeczenia ani korzystania z przysługujących im praw. Zawsze jednak warto zastanowić się nad przyczyną, dla której z nich rezygnują. Czasem za deklaracją: „Nie chcę żadnych ulg” stoi chęć obrony własnej tożsamości zawodowej i swoistej godności, ale czasem takie słowa mogą świadczyć o braku zaufania do kultury organizacyjnej firmy czy o lęku przed odrzuceniem. Zrozumienie tych ukrytych emocji i powodów jest krokiem do budowania bezpiecznego środowiska pracy dla wszystkich.