Reforma PIP i 12 miesięcy abolicji. Czas na przegląd umów cywilnoprawnych

Decyzja PIP może poruszyć lawinę

Od 8 lipca 2026 r. inspektorzy pracy mogą w drodze decyzji administracyjnej ustalić, że osoba zatrudniona na podstawie umowy cywilnoprawnej albo współpracująca z firmą w modelu B2B w rzeczywistości wykonuje pracę w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy.

Dla pracodawców istotne jest to, że skutki prawne, podatkowe i składkowe decyzji PIP powstają od dnia jej wydania. Ostateczna wersja przepisów nie przewiduje zatem automatycznego przekwalifikowania współpracy za cały wcześniejszy okres.

Nie oznacza to jednak, że historia współpracy pozostanie poza zainteresowaniem organów. KAS i ZUS zachowują prawo do kontrolowania okresów, które nie uległy jeszcze przedawnieniu. Decyzja PIP może więc działać na przyszłość, ale informacje zgromadzone w czasie kontroli mogą skłonić pozostałe instytucje do zbadania wcześniejszych rozliczeń.

PIP, KAS i ZUS wymienią się informacjami

Skuteczność nowych uprawnień PIP ma zapewnić stała i zautomatyzowana wymiana danych pomiędzy inspekcją pracy, organami podatkowymi KAS oraz ZUS. Instytucje mają korzystać między innymi z informacji znajdujących się w Centralnym Rejestrze Danych Podatkowych.

W praktyce ustalenia dokonane przez inspektora pracy mogą stać się impulsem do wszczęcia postępowań wyjaśniających przez urząd skarbowy lub ZUS. Organy te będą mogły sprawdzić, czy sposób rozliczania umów cywilnoprawnych i kontraktów B2B był prawidłowy również w latach poprzednich.

Pracodawca powinien więc zakładać, że kontrola nie musi zakończyć się na działaniach jednej instytucji. Może ona zapoczątkować kolejne postępowania dotyczące prawa pracy, podatków i składek ubezpieczeniowych.

Ryzyko finansowe może trwać znacznie dłużej

Nowelizacja wprowadziła odrębne zasady przedawnienia roszczeń pracowniczych oraz zobowiązań podatkowych i składkowych.

W przypadku roszczeń pracowniczych wszczęcie postępowania przez inspektora pracy przerywa bieg przedawnienia. Po uprawomocnieniu się decyzji termin zaczyna biec od początku. Inaczej wygląda sytuacja zobowiązań podatkowych i składkowych. Ich pięcioletni termin przedawnienia co do zasady nadal biegnie podczas kontroli. Zostaje jednak zawieszony, gdy sprawa trafi do sądu, na przykład wskutek odwołania od decyzji PIP albo wniesienia powództwa o ustalenie istnienia stosunku pracy. Po zakończeniu postępowania sądowego termin biegnie dalej od momentu, w którym został zawieszony.

Przewlekłość postępowań sądowych może zatem istotnie przedłużyć okres niepewności po stronie pracodawcy. W tym czasie mogą narastać odsetki od zaległości. Firma musi również liczyć się z karami za naruszenie prawa p