Praca zdalna dla opiekuna osoby z niepełnosprawnością – kiedy pracodawca może odmówić?

Dlaczego praca zdalna jest korzystna dla opiekunów osób z niepełnosprawnościami?

Praca zdalna pozwala łączyć aktywność zawodową z jednoczesną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Umożliwia ona uzyskiwanie dochodów i bieżące reagowanie na potrzeby osoby pozostającej pod opieką. Opieka taka często wymaga towarzyszenia podczas wizyt lekarskich czy rehabilitacji, które najczęściej mają miejsce w standardowych godzinach pracy wielu firm. Dla wielu opiekunów połączenie tego rodzaju wsparcia z pracą w normalnym systemie staje się po prostu niemożliwe.

Praca zdalna uprasza codzienne życie opiekunów. Ogranicza czas poświęcany na dojazdy do pracy i daje większe możliwości sprawowania opieki. Co ważne – nie oznacza zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy lub obniżenia jej standardów.

Kto może skorzystać z prawa do pracy zdalnej?

Analiza specyficznej sytuacji opiekunów osób z niepełnosprawnościami doprowadziła do wypracowania pewnych zapisów prawnych dotyczących pracy zdalnej. Artykuł 6719 § 6 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 277, ze zm.) – dalej k.p. wymienia kilka grup pracowników, wobec których pracodawca jest zobowiązany uwzględnić wniosek o pracę zdalną. Między innymi wymieniono tam pracowników sprawujących opiekę nad innym członkiem najbliższej rodziny lub inną osobą pozostającą we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadającymi orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Kiedy pracodawca może odmówić pracy zdalnej?

Zapis artykułu 6719 § 6 k.p. nie oznacza jednak, że prawo do pracy zdalnej ma charakter bezwzględny. Artykuł ten doprecyzowuje, że jeśli praca zdalna nie jest możliwa ze względu na organizację pracy lub jej rodzaj, pracodawca może takiego wniosku pozytywnie nie rozpatrzyć.

O tym, czy praca może być wykonywana zdalnie, decyduje rzeczywisty zakres obowiązków pracownika, a nie sama nazwa stanowiska pracy.

Jeśli więc zadania pracownika wnioskującego o pracę zdalną wymagają fizycznej obecności w miejscu pracy (hale produkcyjne, magazynowe, prace budowlane, transportowe, wymagające bezpośredniej obsługi klientów lub pacjentów) może on zgody nie uzyskać.

Jeśli natomiast wnioskodawca pracuje na stanowiskach, na których możliwe jest wykorzystanie środków komunikacji elektronicznej (księgowi, analitycy, programiści, redaktorzy itp.), zgoda na pracę zdalną powinna zostać udzielona.

Warto mieć tu na uwadze, że przepisy kodeksu pracy zobowiązują pracodawcę do podania przyczyny odmowy zgody na pracę zdalną i wskazują 7-dniowy termin jej przekazania (w formie papierowej lub elektronicznej) liczony od dnia złożenia wniosku. Warto więc tu zadbać, aby data wpłynięcia wniosku była odpowiednio zarejestrowana. Przyczyna odmowy powinna wyraźnie nawiązywać do niemożności wykonywania pracy w systemie zdalnym na konkretnym stanowisku, a nie być ogólnym stwierdzeniem, że firma nie przewiduje tego typu rozwiązań.

Konieczność wyjaśnienia przyczyn niewyrażenia zgody na pracę zdalną sprawia, że decyzje pracodawcy nie mogą być uznaniowe czy dowolnie rozstrzygane. Obowiązek podania przyczyny odmowy sprzyja ochronie pracowników opiekujących się osobami z niepełnosprawnościami.

Co zrobić, gdy pracodawca odmówi zgody na pracę zdalną?

Zanim podejmiemy kroki prawne, zawsze warto spróbować złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pracownik powinien w nim wyjaśnić, że znajduje się w grupie, dla której ustawodawca przewidział możliwość pracy zdalnej. Może wykazać, że swoje obowiązki może swobodnie wykonywać na odległość dzięki zastosowaniu odpowiednich rozwiązań technologicznych, może nawet zaproponować rozwiązania, które według niego nie tylko nie wpłyną na pogorszenie jakości pracy wykonywanej w domu, ale jeszcze ją usprawnią (jeśli to oczywiście jest możliwe i zgodne ze stanem faktycznym). Pracownik może również poprosić o przedstawienie konkretnych przeszkód, które według pracodawcy uniemożliwiają podjęcie pracy w systemie zdalnym. Takie podejście może sprawić, że pracodawca jeszcze raz przemyśli zasadność wniosku i możliwość wprowadzenia proponowanych rozwiązań.

Jeśli jednak tak się nie stanie i pracodawca podtrzyma swoje stanowisko odmawiające zgody na pracę zdalną, pracownik może rozważyć skierowanie sprawy do Państwowej Inspekcji Pracy (PIP).

Wnioski

Opieka nad osobami z niepełnosprawnościami to nie lada wyzwanie. Dobrze, że ustawodawca je dostrzegł i przyznał opiekunom prawo złożenia wniosku o pracę zdalną. Choć przepisy nie dają bezwzględnego prawa do takiej pracy, to zobowiązują pracodawcę do uwzględnienia wniosku, jeśli na przeszkodzie ku temu nie stoi organizacja pracy lub rodzaj wykonywanej pracy.