Rynek chroniony traci, otwarty wciąż się waha.

Firmy deklarują otwartość, a luka w zatrudnieniu nadal istnieje

Na koniec czwartego kwartału 2025 roku aktywnych zawodowo było 534 tys. osób z niepełnosprawnościami w wieku od 16 do 89 lat. Pracowało 491 tys. z nich. Jednocześnie ponad 2,1 mln osób z niepełnosprawnościami pozostawało biernych zawodowo. Pokazuje to, że potencjał tej grupy nadal jest wykorzystywany tylko częściowo.

Problemem nie jest wyłącznie liczba dostępnych stanowisk. Osoba poszukująca pracy musi mieć możliwość dotarcia do firmy, przejścia dostępnego procesu rekrutacyjnego, wykonywania obowiązków przy odpowiedniej organizacji stanowiska oraz utrzymania zatrudnienia w dłuższej perspektywie. Wystarczy, żeby tylko jeden z tych elementów nie pasował, a nawet dobrze przygotowana oferta może pozostać poza zasięgiem osoby z niepełnosprawnością.

Z rynku chronionego na otwarty

Istotną zmianą ostatnich lat jest stopniowe przenoszenie zatrudnienia z zakładów pracy chronionej do zwykłych przedsiębiorstw. Od 2010 roku do połowy 2025 roku liczba zakładów pracy chronionej spadła o 71 proc., a liczba zatrudnionych w nich osób zmniejszyła się o 64 proc.

Te twarde dane pokazują jak bardzo przemodelowuje się zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami. Otwarty rynek pracy, stając się głównym miejscem aktywizacji zawodowej, daje szansę na bardziej różnorodne stanowiska, rozwój i awans dla zatrudnionych. Z drugiej strony sytuacja ta jest jednak dużym wyzwaniem dla przedsiębiorstw, które wcześniej nie tworzyły dostępnych środowisk pracy. Potrzebne są nie tylko zmiany architektoniczne, lecz także dostępne narzędzia cyfrowe, elastyczne procedury i jasne zasady udzielania wsparcia. Jednak najbardziej potrzebna jest zmiana w postrzeganiu osób z niepełnosprawnościami, dostrzeżenie ich potencjału i tym samym danie im szans na rozwój zawodowy.

Niepełnosprawność nie zawsze jest widoczna

Jedną z najważniejszych barier pozostaje wąskie rozumienie niepełnosprawności. Nadal bywa ona kojarzona przede wszystkim z ograniczeniami ruchowymi. Tymczasem część pracowników doświadcza chorób przewlekłych, problemów neurologicznych, zaburzeń słuchu lub wzroku, kryzysów psychicznych czy innych ograniczeń, których nie można rozpoznać na pierwszy rzut oka. Osoby z niewidocznymi niepełnosprawnościami często stają przed trudnym wyborem: ujawnić swoją sytuację i poprosić o usprawnienia czy zachować informację dla siebie z obawy przed stygmatyzacją. Brak zaufania może prowadzić do przeciążenia, pogorszenia stanu zdrowia, częstszych nieobecności, a ostatecznie do rezygnacji z pracy.

Dlatego pracodawca wraz z zespołem zarządzającym musi stworzyć kulturę organizacyjną, w której rozmowa o potrzebach nie wiąże się z ocenianiem kompetencji. Usprawnienia powinny być traktowane jako rozwiązanie umożliwiające wykonywanie pracy, a nie jako przywilej.

Dostępność ma wiele wymiarów

Współczesna dostępność zaczyna się już na etapie ogłoszenia o pracę. Musi zostać on