Umiarkowany stopień niepełnosprawności (04-O) a ulgi we wpłatach na PFRON

Obowiązek dokonywania wpłat na PFRON zależy od wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych

Przepisy art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 884, ze zm.; dalej: u.r.o.n.) stanowią, że pracodawca zatrudniający co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, który nie osiąga wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych wynoszącego co najmniej 6%, musi dokonywać obowiązkowych miesięcznych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON). Wpłaty te powinny być dokonywane w wysokości stanowiącej iloczyn 40,65% przeciętnego wynagrodzenia za pracę i liczby pracowników odpowiadającej różnicy między zatrudnieniem zapewniającym osiągnięcie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6% a rzeczywistym zatrudnieniem takich osób u danego pracodawcy. Z obowiązkowych wpłat na PFRON, o których mowa powyżej, zwolniony jest pracodawca, który osiąga wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych w wysokości 6%.

Obniżenie wskaźnika zatrudnienia ze względu na schorzenia szczególne

W kontekście tego zwolnienia warto odwołać się do art. 21 ust. 4 u.r.o.n., zgodnie z którym powyższy 6-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych może być obniżony w przypadku, gdy pracodawca zatrudnia osoby z niepełnosprawnościami ze schorzeniami szczególnymi utrudniającymi wykonywanie pracy. Mowa tu o schorzeniach wymienionych w katalogu zawartym w § 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 września 1998 r. w sprawie rodzajów schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych oraz sposobu jego obniżania (Dz. U. z 1998 r., Nr 124, poz. 820, ze zm.). Do schorzeń uzasadniających obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych rozporządzenie to zalicza m.in. znaczne upośledzenie widzenia (ślepotę) oraz niedowidzenie.

Kody i symbole przyczyn niepełnosprawności w orzeczeniach

Z kolei rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 677) określa symbole przyczyny niepełnosprawności. Przepis § 32 ust. 2 tego rozporządzenia wymienia następujące symbole przyczyn niepełnosprawności:

• 01-U - upośledzenie umysłowe;
• 02-P - choroby psychiczne;
• 03-L - zaburzenia głosu, mowy i choroby słuchu;
• 04-O - choroby narządu wzroku;
• 05-R - upośledzenie narządu ruchu;
• 06-E - epilepsja;
• 07-S - choroby układu oddechowego i krążenia;
• 08-T - choroby układu pokarmowego;
• 09-M - choroby układu moczowo-płciowego;
• 10-N - choroby neurologiczne;
• 11-I - inne, w tym schorzenia: endokrynologiczne, metaboliczne, zaburzenia enzymatyczne, choroby zakaźne i odzwierzęce, zeszpecenia, choroby układu krwiotwórczego;
• 12-C - całościowe zaburzenia rozwojowe.

Jak zaznaczono powyżej, symbol przyczyny niepełnosprawności 04-O wskazuje na choroby narządu wzroku. Co istotne, samo zamieszczenie w treści orzeczenia symbolu 04-O nie oznacza, że schorzenia narządu wzroku są główną przyczyną niepełnosprawności danej osoby. Wskazuje na to art. 6b ust. 3b u.r.o.n., który stanowi, że w orzeczeniu powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności ustala się niepełnosprawność albo stopień niepełnosprawności, a także m.in. nie więcej niż trzy symbole przyczyn niepełnosprawności.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, pracodawca zatrudniający pracownika zaliczonego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem symbolu przyczyny niepełnosprawności 04-O może obniżyć wymagany wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych, którego osiągnięcie uprawnia do zwolnienia z obowiązkowych wpłat na PFRON.

Kiedy zakup produkcji lub usługi uprawnia do obniżenia wpłaty na PFRON?

Jednocześnie w myśl art. 22 ust. 1 u.r.o.n. pracodawca zobowiązany do dokonywania comiesięcznych wpłat na PFRON, o których mowa w art. 21 ust. 1 u.r.o.n., może obniżyć wysokość takiej wpłaty poprzez zakup produkcji lub usługi odpowiednio wytworzonej lub świadczonej (z wyłączeniem handlu) przez podmiot, który jest uprawniony do udzielania ulgi we wpłatach na PFRON, czyli tzw. sprzedającego. Jeżeli sprzedający nie jest zakładem aktywności zawodowej lub przedsiębiorstwem społecznym zatrudniającym co najmniej 10 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy, w celu nabycia uprawnienia do udzielania ulg we wpłatach na PFRON musi zatrudniać co najmniej 25 pracowników w przeliczeniu na pełny wymiar czasu pracy. Ponadto pracodawca ten musi osiągać 30-procentowy wskaźnik zatrudnienia osób niepełnosprawnych zaliczonych do:

1. znacznego stopnia niepełnosprawności, lub
2. umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, w odniesieniu do których orze