Samorządy dołączają do OBPON.org w walce o wprowadzenie automatycznego mechanizmu waloryzacji dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników ZAZ

Chroniony rynek pracy osób z niepełnosprawnościami maleje

Brak mechanizmu waloryzacji dofinansowania skutkuje m.in. pogłębianiem trudności finansowych zakładów aktywności zawodowej (ZAZ), ograniczaniem możliwości zatrudniania nowych pracowników z niepełnosprawnościami, koniecznością znacznego zwiększenia udziału środków pochodzących z działalności ZAZ w finansowaniu kosztów funkcjonowania tych zakładów oraz ryzykiem ograniczenia działalności części ZAZ lub utraty przez nie płynności finansowej.

Według danych przedstawionych przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) w dniu 13 października 2025 r., na koniec 2024 r. w Polsce było 3,9 mln osób, które posiadały ważne orzeczenie o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności wydane przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności bądź też orzeczenie równoważne (10,5% ogólnej liczby ludności). W treści „Sprawozdania Zarządu PFRON z realizacji planu rzeczowo-finansowego z działalności Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w 2025 roku” wskazano, że dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami nadal stanowią najważniejszy instrument wsparcia aktywizacji zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Wprawdzie osoby te nie są bezpośrednimi beneficjentami tego wsparcia – jest ono bowiem skierowane do pracodawców tych osób – jednak dofinansowania pozostają szczególnie istotnym czynnikiem zachęcającym pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami.

W 2025 r. wydatki PFRON na system dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami wyniosły 3,98 mld zł i stanowiły ponad 42% wszystkich wydatków PFRON. Jednocześnie około 62,45% wypłaconych dofinansowań przyznano pracodawcom z otwartego rynku pracy, natomiast pracodawcom z rynku chronionego przyznano około 37,55% takich dofinansowań (podmioty z rynku mieszanego otrzymały 0,0009% środków przeznaczonych na to wsparcie).

Co istotne, z danych za 2025 r. płynie wniosek, że odsetek pracodawców z otwartego rynku pracy, którzy korzystają z dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników na otwartym rynku pracy, systematycznie rośnie, podczas gdy odsetek takich pracodawców na rynku chronionym systematycznie maleje, co częściowo wynika ze zmniejszania się liczby podmiotów działających na chronionym rynku pracy.

Środowiska pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami zwracają uwagę, że obowiązujące zasady przyznawania dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników nie zapewniają odpowiedniego poziomu wsparcia finansowego pracodawcom tych osób. Szczególnie problematyczny pozostaje mechanizm zwiększania wysokości dofinansowania do wynagrodzeń.

Samorządowcy chcą automatycznej waloryzacji dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników ZAZ

W walce o zmianę zasad przyznawania dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami do głosu pracodawców dołączają samorządowcy. 24 czerwca 2026 r. Konwent Marszałków Województw RP wystąpił do rządu z apelem (stanowisko nr 8) o podjęcie działań legislacyjnych zmierzających do dostosowania systemu dofinansowań do aktualnych realiów społeczno-ekonomicznych oraz wprowadzenie mechanizmu automatycznej waloryzacji dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami zatrudnionych w zakładach aktywności zawodowej. Dofinansowania te są wypłacane w ramach Systemu Obsługi Dofinansowań i Refundacji (SODIR). Konwent postuluje także powiązanie wysokości tego dofinansowania z poziomem minimalnego wynagrodzenia za pracę w sposób zapewniający automatyczne dostosowanie wysokości wsparcia do zmian kosztów pracy. Potrzeba wprowadzenia tych zmian legislacyjnych jest uzasadniona koniecznością zapewnienia stabilnych warunków funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami na otwartym rynku pracy, w zakładach aktywności zawodowej (ZAZ), zakładach pracy chronionej (ZPChr) oraz potrzebą utrzymania obecnych miejsc pracy.

Oprócz tego wprowadzenie postulowanych zmian legislacyjnych ma służyć zapewnieniu stabilności systemu finansowania ZAZ, a przez to wyeliminowaniu konieczności przyjmowania doraźnych rozwiązań legislacyjnych.

Ponadto, celem wprowadzenia mechanizmu automatycznej waloryzacji dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników i powiązania go ze wzrostem minimalnego wynagrodzenia za pracę ma być wyrównanie szans w aktywizacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami.

Konwent podkreśla, że obserwowany od kilku lat systematyczny wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, oprócz niewątpliwych korzyści dla pracowników, skutkuje zwiększeniem kosztów działalności podmiotów zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, w tym ZAZ i ZPChr. Wraz ze wzrostem wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę nie następuje proporcjonalny wzrost wysokości dofinansowania do wynagrodzeń niepełnosprawnych pracowników. W związku z tym pracodawcy osób z niepełnosprawnościami mierzą się ze wzrostem obciążeń finansowych związanych z zatrudnianiem tych osób.

W tym miejscu należy podkreślić, że dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami nie mają na celu zrekompensowania pracodawcom całości kosztów związanych z zatrudnieniem takich osób, ale zachęcenie pracodawców do ich zatrudniania. Jednak sytuacja, w której ewentualna podwyżka wysokości dofinansowań w praktyce jest zależna od decyzji politycznych, a nie od obiektywnych wskaźników, takich jak wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę, zniechęca pracodawców do zatrudniania osób z niepełnosprawnościami, co istotnie wpływa na aktywizację zawodową i społeczną tych osób.

Trzeba zaznaczyć, że w swoim apelu do rządu Konwent Marszałków Województw RP kładzie szczególny nacisk na funkcjonowanie zakładów aktywności zawodowej. Ma to oczywiście związek z funkcjonowaniem tych podmiotów w zakresie, w jakim mogą być one tworzone przez samorządy terytorialne. Mianowicie, wniosek o utworzenie ZAZ organizator tego zakładu składa do właściwej jednostki organizacyjnej samorządu województwa (podległej marszałkowi województwa). Organizator ZAZ zawiera umowę o dofinansowanie ze środków PFRON kosztów utworzenia i działania zakładu. Po spełnieniu ustawowych przesłanek nabycia statusu ZAZ organizator składa wniosek o przyznanie tego statusu do wojewody.

Konwent przypomina, że ZAZ realizują istotne funkcje społeczne i rehabilitacyjne, umożliwiając osobom ze znacznym i umiarkowanym stopniem niepełnosprawnościami aktywizację zawodową, społeczną i przygotowanie do funkcjonowania na otwartym rynku pracy. Dlatego szczególnie ważną kwestią jest zapewnienie tym zakładom stabilności finansowej jako podmiotom rynku chronionego. Według Konwentu realizacji tego celu z pewnością nie służy brak rozwiązań legislacyjnych zapewniających automatyczną waloryzację dofinansowania do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami. Brak rozwiązań w tym zakresie skutkuje pogłębianiem trudności finansowych ZAZ, a w konsekwencji ograniczaniem możliwości zatrudniania nowych pracowników z niepełnosprawnościami.

Co więcej, Konwent wskazuje, że w przypadku zwiększonych trudności finansowych ZAZ zakłady te, w celu finansowania kosztów ich funkcjonowania, będą musiały znacznie zwiększyć udział środków pochodzących z działalności własnej w puli środków służących finansowaniu działalności tych podmiotów. Autorzy apelu zauważają, że niewystarczające dofinansowania działalności ZAZ mogą skutkować ograniczeniem działalności części tych zakładów, a nawet utratą przez nie płynności finansowej. To pogorszy warunki funkcjonowania ZAZ i ograniczy możliwość wspierania przez te zakłady rehabilitacji zawodowej i społecznej osób z niepełnosprawnościami.

Według Konwentu Marszałków Województw RP wprowadzenie systemowego mechanizmu automatycznej waloryzacji kwot dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami zatrudnionych w zakładach aktywności zawodowej – co miałoby polegać na powiązaniu wysokości tego dofinansowania z poziomem minimalnego wynagrodzenia za pracę – będzie przejawem realizacji konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej oraz wsparciem nie tylko dla funkcjonowania ZAZ, ale również inwestycję w aktywność zawodową i społeczną osób z niepełnosprawnościami.

Analizowane stanowisko Konwentu Marszałków Województw RP zostało zaadresowane nie tylko do przedstawicieli rządu, w tym premiera, ale również do Prezydenta RP oraz Marszałków Sejmu i Senatu, jak również do Prezesa Zarządu PFRON oraz przewodniczącej Senackiej Komisji Rodziny, Polityki Senioralnej i Społecznej.

Organizacja OBPON.org od dawna apeluje o zmianę zasad waloryzacji dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami

W tym kontekście należy przypomnieć, że Organizacja Ogólnopolska Baza Pracodawców Osób Niepełnosprawnych OBPON.org, działając w imieniu środowisk pracodawców osób z niepełnosprawnościami, od lat alarmuje, że dynamiczny wzrost minimalnego wynagrodzenia za pracę istotnie obniża realną wartość wsparcia dla tych pracodawców w postaci dofinansowania do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami. W związku z powyższym Organizacja OBPON.org wielokrotnie apelowała do Biura Pełnomocnika Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych o pilne podjęcie prac nad wprowadzeniem zmian legislacyjnych w zakresie zwiększenia wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami oraz zmiany zasad waloryzacji kwot tego dofinansowania.

Naciski legislacyjne Organizacji OBPON.org przyniosły skutki, gdyż ich następstwem było przygotowanie przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, a później wprowadzenie w życie nowelizacji ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, która częściowo uwzględniała postulaty OBPON.org. Nowelizacja przewidywała zwiększenie kwot dofinansowania do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami:

1. z 2 400 zł do 2 760 zł – w przypadku pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności;
2. z 1350 zł do 1 550 zł – w przypadku pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności;
3. z 500 zł do 575 zł – w przypadku pracowników z lekkim stopniem niepełnosprawności.

Zwiększone zostały także kwoty dodatkowego dofinansowania do wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika związane z występowaniem u pracownika jednego ze schorzeń specjalnych (choroba psychiczna, upośledzenie umysłowe, całościowe zaburzenia rozwojowe, epilepsja lub status osoby niewidomej). Wzrosły one:

1. z 1 200 zł do 1 380 zł – w przypadku pracowników ze znacznym stopniem niepełnosprawności;
2. z 900 zł do 1 035 zł – w przypadku pracowników z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności;
3. z 600 zł do 690 zł – w przypadku pracowników z lekkim stopniem niepełnosprawności.

Organizacja OBPON.org zwraca uwagę, że powyższe zmiany, choć niewątpliwie korzystne dla pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, nie są wystarczające w realiach współczesnego rynku pracy. Szybko rosnące koszty pracy przy braku zapewnienia regularnego wzrostu dotacji publicznych na zatrudnienie osób z niepełnosprawnościami, które są szczególnie zagrożone wykluczeniem zawodowym – wraz z innymi niekorzystnymi czynnikami makroekonomicznymi (np. niestabilność rynku paliw i nośników energii) – będą prowadzić do spadku poziomu zatrudnienia osób z niepełnosprawnościami, jak również zmniejszenia się liczby podmiotów działających na chronionym rynku pracy.

Należy dodać, że w treściach dostępnych na portalu Vademecum Wiedzy (vademecumwiedzy.pl) Organizacja OBPON.org regularnie przypomina, że kwota miesięcznego dofinansowania do wynagrodzenia niepełnosprawnego pracownika nie może przekroczyć faktycznie poniesionych miesięcznych kosztów płacy dla tego pracownika w wysokości:

1. 75% kosztów płacy – dla pracodawców prowadzących działalność gospodarczą;
2. 90% kosztów płacy – dla pracodawców nieprowadzących działalności gospodarczej.

Oznacza to, że wysokość dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami jest ustawowo ograniczona.

Reprezentując środowiska pracodawców zatrudniających osoby z niepełnosprawnościami, OBPON.org systematycznie apeluje do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o pilne wprowadzenie rozwiązań legislacyjnych, skutkujących zmianą sposobu ustalania wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami z kwotowego na procentowy, odnoszony do aktualnie obowiązującego minimalnego wynagrodzenia za pracę. Organizacja OBPON.org podkreśla, że wprowadzenie postulowanej zmiany zapewni coroczną waloryzację subsydiów płacowych odpowiadającą zmieniającym się warunkom na rynku pracy. Umożliwi to pracodawcom zatrudniającym osoby z niepełnosprawnościami określanie długofalowych celów polityki personalnej w przedsiębiorstwie. Zmiana sposobu ustalania wysokości dofinansowania do wynagrodzeń pracowników z niepełnosprawnościami będzie skutkowała większą stabilnością otoczenia prawnego, w którym funkcjonują przedsiębiorcy zatrudniający osoby z niepełnosprawnościami.

Pozwoli to uniknąć sytuacji, w której inflacja oraz skokowe podwyżki minimalnego wynagrodzenia, którym nie towarzyszy wzrost subsydiów płacowych dla pracodawców osób z niepełnosprawnościami spowodują zmniejszenie opłacalności zatrudniania tych osób.

Organizacja OBPON.org nie tylko wspiera pracodawców osób z niepełnosprawnościami zarówno w procesie ich zatrudniania, jak i w uzyskiwaniu dofinansowań oraz refundacji związanych z tym zatrudnieniem, ale również aktywnie reprezentuje swoich klientów przed organami administracji publicznej.

Pracodawco! Zatrudniasz pracowników z niepełnosprawnościami, ale nie jesteś pewien, z jakich uprawnień, w tym finansowych, możesz korzystać i jakie są Twoje obowiązki albo jak rozliczyć uzyskane wsparcie z PFRON?

Spokojnie – po to jesteśmy. Na portalu Vademecum Wiedzy (vademecumwiedzy.pl) w każdej chwili możesz zadać pytanie naszym ekspertom.

Nie jesteś jeszcze naszym klientem? Nie szkodzi – nic straconego – proces rejestracji jest bardzo prosty i szybki. Co istotne, jeżeli masz status zakładu pracy chronionej, koszty wykupienia abonamentu na stronie vademecumwiedzy.pl możesz sfinansować ze środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych?

A może dopiero planujesz zatrudnić pracowników z niepełnosprawnościami i nie wiesz, czego się spodziewać, a nawet obawiasz się, że zadasz niewłaściwe pytania?

W takim przypadku warto skorzystać ze wsparcia zespołu portalu pracy dla osób z niepełnosprawnościami WERBEO (werbeo.pl), który działa w ramach grupy OBPON. WERBEO wspiera nie tylko niepełnosprawnych pracowników, ale także pracodawców zamierzających zatrudnić osoby z niepełnosprawnościami. Eksperci pomogą na każdym etapie procesu rekrutacyjnego oraz wesprą pracodawcę w poszukiwaniu wykwalifikowanych kandydatów na określone stanowiska pracy.

Nie zwlekaj – pozwól sobie pomóc. Czekamy!