Czy koszty dla budżetu państwa zastopują likwidację pułapki rentowej?

Przekroczenie limitu przychodów ma daleko idące konsekwencje dla niepełnosprawnego pracownika, który jest rencistą

Zanim przejdziemy do stanowiska resortu finansów w sprawie ewentualnej likwidacji pułapki rentowej, należy wyjaśnić, na czym polega ta pułapka. Zgodnie z obowiązującymi przepisami osoby z niepełnosprawnościami, które pobierają określone świadczenia rentowe (np. rentę z tytułu niezdolności do pracy, rentę socjalną), a ponadto uzyskują przychody osiągnięte z tytułu działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych, muszą uważać, aby nie przekroczyć określonych limitów przychodów. Skutkami ich przekroczenia są odpowiednio:

• zmniejszenie wysokości świadczenia rentowego – jeżeli przychody objęte obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym przekroczą 70% przeciętnego wynagrodzenia za pracę w poprzednim kwartale roku kalendarzowego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Od 1 czerwca 2026 r. limit ten wynosi 6 694,10 zł brutto.
• zawieszenie prawa do świadczenia rentowego – jeżeli wskazane przychody przekroczą 130% przeciętnego wynagrodzenia za pracę, o którym mowa powyżej. Od 1 czerwca 2026 r. limit ten wynosi 12 431,80 zł brutto.

Co istotne, osiągnięcie przez rencistę przychodów nieprzekraczających kwoty 6 694,10 zł brutto, nie ma dla niego żadnych negatywnych konsekwencji.

Jeżeli chodzi o zmniejszenie renty socjalnej lub renty z tytułu niezdolności do pracy, należy zauważyć, że świadczenie rentowe zostanie zmniejszone o kwotę przekroczenia limitu przychodów, ale nie więcej niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia. Od 1 marca 2026 r. obowiązują następujące kwoty maksymalnego zmniejszenia:

• 989,41 zł – dla emerytur oraz rent z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a także dla renty socjalnej;
• 742,10 zł – dla rent z tytułu częściowej niezdolności do pracy;
• 841,05 zł – dla rent rodzinnych, do których uprawniona jest jedna osoba.

Rencista lub jego przedstawiciel ustawowy mają obowiązek niezwłocznie powiadomić organ wypłacający rentę o okolicznościach powodujących zawieszenie prawa do niej albo zmniejszenie jej wysokości.

Czym jest pułapka rentowa i jakie są jej skutki?

Mechanizm zmniejszania lub zawieszania wysokości świadczeń rentowych jest określany jako pułapka rentowa. Jest to jedna z głównych przyczyn niskiej aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Perspektywa utraty lub zmniejszenia wysokości świadczenia rentowego skutecznie powstrzymuje te osoby przed wejściem na rynek pracy, a także później – przed rozwojem zawodowym, w tym przed przyjęciem awansu lub podwyżki wynagrodzenia. Niejednokrotnie pułapka rentowa sprawia, że podwyżka wynagrodzenia prowadzi do zmniejszenia lub zawieszenia świadczenia rentowego, co nie tylko nie jest korzystne dla pracownika z niepełnosprawnością, ale wręcz może spowodować po jego stronie straty finansowe. Dlatego też wielu pracowników odmawia przyjęcia podwyżki lub awansu, pomimo tego, że ich kwalifikacje w pełni uzasadniają te formy docenienia zawodowego. Pułapka rentowa działa na osoby z niepełnosprawnościami demotywująco i obniża ich efektywność oraz zadowolenie z wykonywanej pracy.

Środowisko osób z niepełnosprawnościami i ich opiekunów od lat postuluje likwidację pułapki rentowej. Do apeli skierowanych do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (MRPiPS) oraz Ministerstwa Finansów (MF) przyłączają się także pracodawcy i związki zawodowe. Przykładowo 17 listopada 2025 r. kilkanaście organizacji, w tym Konfederacja Lewiatan, skierowało do MF apel w sprawie likwidacji pułapki rentowej.

Posłowie pytają o plany likwidacji pułapki rentowej

Z pytaniem o możliwość likwidacji pułapki rentowej do MRPiPS zwróciła się także grupa posłów reprezentowanych przez posłankę Agnieszkę Ścigaj. W dniu 22 kwietnia 2026 r. posłowie ci złożyli do ministra rodziny, pracy i polityki społecznej interpelację poselską nr 16783 w sprawie tzw. pułapki rentowej oraz jej wpływu na sytuację pracujących osób z niepełnosprawnościami. W treści tej interpelacji zauważono, że zjawisko pułapki rentowej skutkuje tym, że nawet niewielkie przekroczenie ustawowych limitów przychodów może prowadzić do utraty znacznej części świadczenia rentowego. Problem ten zniechęca osoby z niepełnosprawnościami i rencistów do podejmowania aktywności zawodowej lub zwiększania dochodów. Stanowi też istotną barierę w aktywizacji zawodowej tych osób.

Z uwagi na to, że pojawiają się plany przyjęcia rozwiązań legislacyjnych mających na celu ograniczenie lub likwidację pułapki rentowej, posłowie chcieli dowiedzieć się, jakie będą skutki finansowe przyjęcia tych rozwiązań dla budżetu państwa i systemu ubezpieczeń społecznych. Oprócz tego posłowie pytali, czy MRPiPS dysponuje aktualnymi danymi dotyczącymi liczby osób pobierających świadczenia rentowe, w tym rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz rentę socjalną, a także przeciętnej wysokości tych świadczeń oraz łącznej kwoty ich wypłat. Ilu świadczeniobiorców pozostaje aktywnych zawodowo oraz jaki jest odsetek osób pracujących w poszczególnych grupach? Pytano również o to, jak kształtują się dochody osób pobierających renty, w szczególności jaka jest średnia i mediana wynagrodzeń w tej grupie oraz jak rozkładają się one względem obowiązujących progów dochodowych.

Nie zabrakło także pytania o to, ile osób osiąga przychody poniżej pierwszego limitu przychodów, ilu świadczeniobiorców osiąga próg dochodowy między 70% a 130% przeciętnego wy