Głos pracownika ma znaczenie. Czym jest samorzecznictwo?

Czym jest samorzecznictwo?

Trudno nie zgodzić się z opinią, że najlepszym ekspertem w odniesieniu do swoich potrzeb jest sam pracownik z niepełnoprawnością. To on najlepiej wie, jak się czuje, co leży w zakresie jego możliwości, a co już te granice przekracza. To właśnie osoba żyjąca z jakąś formą niepełnosprawności najlepiej też wie, co jest jej najbardziej potrzebne, by mogła skutecznie pracować. Ale jak pracodawca może się o tym wszystkim dowiedzieć? Czy wystarczy sama obserwacja lub założenia, że pracownikowi X pomogło to i to, więc zapewne i pracownikowi Y również pomoże? Faktycznie – niekiedy takie podejście może usprawnić pracę osób z niepełnosprawnościami. Istnieje jednak zdecydowanie lepszy i chyba łatwiejszy sposób – rozmowa z samym zainteresowanym. Na tym właśnie polega samorzecznictwo – na samodzielnym mówieniu o swoich potrzebach, marzeniach, pomysłach. Na prawdziwym przekazie – opartym na osobistych odczuciach i doświadczeniach, a nie na domysłach osób stojących gdzieś z boku.

Oczywiście osoby, które są blisko osób z niepełnosprawnościami, np. rodzice, terapeuci czy asystenci, odgrywają ogromną rolę na różnych płaszczyznach funkcjonowania osób z orzeczeniami. Prawdą jest jednak to, że nikt lepiej nie wyrazi swoich myśli, pragnień, potrzeb jak właśnie ci, których temat dotyczy.

Pojęcie samorzecznictwa najczęściej pojawia się w odniesieniu do osób w spektrum autyzmu, ale ogólnie dotyczy ono głosu grup marginalizowanych.

Samorzecznictwo w miejscu pracy

Uwzględnienie głosu osób z niepełnosprawnościami ułatwi pracodawcy wiele działań związanych ze stworzeniem im dogodnych warunków pracy. Podejmowane inicjatywy będą miały sens przecież tylko wtedy, gdy będą odpowiadały faktycznym ich potrzebom i gdy rozwiążą problemy realnie utrudniające czy wręcz uniemożliwiające im codzienne wywiązywanie się ze swoich obowiązków.

Co ważne – rozmowy pomogą dostosować formę pomocy najlepszą dla danej osoby. Dla przykładu: pracodawca może zatrudniać trzy osoby z niepełnosprawnością narządu wzroku. Jedna z nich będzie potrzebować powiększonej czcionki lub lupy elektronicznej. Druga będzie dobrze sobie radziła, jeśli otrzyma dokumenty w dostępnych formatach zgodnych z czytnikami ekranu. Trzecia z kolei może potrzebować szczególnej pomocy przy poruszaniu się po biurze, dlatego dla niej ważne będzie oznaczenie pomieszczeń i opisanie układu pomieszczeń.

Pracodawca, który pozwoli na samorzecznictwo i wsłucha się w głos tych osób, dopasuje rozwiązanie szyte na miarę dla każdej z nich. Będzie wiedział, co jest dla nich trudne, jakie rozwiązania się sprawdzą, czego lepiej unikać.

Można więc powiedzieć, że samorzecznictwo ogranicza ryzyko nieporozumień, pretensji czy frustracji. Obu stronom pomaga budować wzajemny szacunek i zaufanie.

Warto też podkreślić, że samorzecznictwo nie polega na stawianiu pracodawcy żądań, ale raczej jest próbą przedstawienia spraw z własnego punktu widzenia. Nie oznacza ono również proszenia o specjalne traktowanie, daje natomiast możliwość samodzielnego mówienia o swoich sprawach i współdecydowania o rozwiązaniach dotyczących konkretnej osoby.

O czym samorzecznik może mówić?

Najkrócej mówiąc – o tym, co jest dla niego najważniejsze lub co najbardziej utrudnia mu sprawne funkcjonowanie. Od samorzecznika pracodawca może się więc dowiedzieć o tym, że:

• skuteczniejszym sposobem przekazywania informacji jest forma pisemna, a nie ustna;
• potrzebuje dodatkowego czasu na wykonanie pracy lub dodatkowych przerw regeneracyjnych;
• łatwiej będzie mu pracować w miejscu o niższym natężeniu hałasu;
• w jego przypadku dobrze sprawdzi się bardziej szczegółowy opis zadań;
• dobrze poradzi sobie nawet z dużym projektem, jeśli zostanie on podzielony na mniejsze etapy;
• pomocne będą konkretne usprawnienia lub dostosowanie stanowiska pracy;
• skuteczniej pracuje, gdy nie ma wokół dużo ludzi.

To tylko niektóre informacje, które mogą zostać przekazane podczas rozmów z osobami z niepełnosprawnościami, a które dadzą prawdziwy obraz ich potrzeb i możliwości.

Jak pracodawca może wspierać samorzecznictwo?

Mówienie o swoich sprawach, opiniach, pomysłach, a zwłaszcza potrzebach wcale nie jest łatwe. Aby pracownicy chcieli wyrażać swoje zdanie, muszą czuć się bezpiecznie.

Pracodawca może więc dawać jasne, czytelne sygnały, że jest otwarty na takie rozmowy i że chętnie usłyszy wnioski i postulaty pracowników. Poprzez poważne traktowanie takich zgłoszeń pokaże, że naprawdę mu zależy na dobrostanie pracowników i tym samym przyczyni się do budowania atmosfery wzajemnego dialogu. Ważne jest też wspólne poszukiwanie rozwiązań, tak aby były one dobre i dla pracodawcy, i dla pracownika. Unikanie podważania odczuć i poglądów zatrudnionych również pomoże pracownikom śmiało wyrażać swoje opinie i przedstawiać osobiste prośby.

Wnioski

Pracownicy z niepełnosprawnościami są specjalistami od własnych doświadczeń. Samorzecznictwo pozwala im tłumaczyć te doświadczenia innym – po to, by na bazie rzetelnej wiedzy popartej wieloma osobistymi przeżyciami, móc budować przyjazne i prawdziwie inkluzywne środowisko pracy.