Dostępność bez wielkich inwestycji – przykłady racjonalnych usprawnień bez wielkich kosztów

Czym są racjonalne usprawnienia

Zgodnie z definicją zawartą w art. 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj.: Dz. U. z 2025 r., poz. 913 ze zm.) pracodawca obowiązany jest zapewnić niezbędne racjonalne usprawnienia dla osoby z niepełnosprawnością, która pozostaje z nim w stosunku pracy. Celem usprawnień jest umożliwienie wykonywania pracy takim osobom na równi z innymi. Nie są one zatem przywilejem, a narzędziem wyrównywania szans.

Co ważne, nie ma katalogu zawierającego opis konkretnych usprawnień, gdyż mogą one przybierać bardzo różne formy – zależne od specyficznej sytuacji zatrudnionego. I nie wszystkie wiążą się z rewolucją organizacyjną czy wysokimi nakładami finansowymi. Niekiedy wystarczy zmiana sposobu komunikacji lub planowania pracy czy zakup niedrogich urządzeń wspierających pracę osób z niepełnosprawnościami.

Usprawnienia komunikacyjne

Czy usprawnienia mogą nie wiązać się z żadnymi nakładami finansowymi? Tak! Ich przykładem mogą być zmiany w komunikacji z konkretnym pracownikiem. Jak takie usprawnienia mogą wyglądać?

• Przesyłanie agendy przed spotkaniem – umożliwi pracownikom z trudnościami poznawczymi, w spektrum autyzmu, z zaburzeniami lękowymi przygotowanie się do spotkania i zwiększy szansę na to, że będą na nim aktywni.
• Przygotowanie podsumowania po spotkaniu – pomoże utrwalić podjęte decyzje i postanowienia pracownikom z zaburzeniami pamięci czy koncentracji, po udarach lub urazach neurologicznych, a także osobom słabosłyszącym.
• Nagrywanie spotkań online, zwłaszcza gdy platforma umożliwia generowanie napisów lub transkrypcji – będzie dobrym rozwiązaniem dla osób słabosłyszących, ale również dla tych z zaburzeniami koncentracji i pamięci.
• Umożliwienie zadawania pytań na czacie – stworzy warunki do brania udziału w spotkaniu osobom słabosłyszącym, z niepełnosprawnością mowy, z zaburzeniami lękowymi.
• Stosowanie prostego i jednoznacznego języka – to usprawnienie przynosi korzyści wszystkim zatrudnionym, ale jest szczególnie ważne w przypadku pracowników z niepełnosprawnością intelektualną, trudnościami poznawczymi, jak również w przypadku tych osób, dla których język polski nie jest językiem ojczystym.
• Zwiększenie wielkości liter w dokumentach – to proste, ale bardzo potrzebne rozwiązanie dla osób starszych oraz pracowników z chorobami narządu wzroku.
• Odpowiedni kontrast materiałów – to kolejne wsparcie dla osób słabowidzących i tych z daltonizmem.
• Wcześniejsze przekazywanie materiałów do analizy – rozwiązanie bardzo potrzebne osobom korzystającym z technologii wspomagających. Dzięki niemu zyskują więcej czasu na przygotowanie się do spotkań.
• Stosowanie alternatywnych form komunikacji – umożliwienie korzystania z komunikatorów, czatów, e-maili zamiast rozmów telefonicznych czy spotkań na żywo będzie pomocne dla osób słabosłyszących i dla tych, którzy łatwiej przetwarzają informacje w formie pisemnej.

Usprawnienia organizacyjne

Organizacja pracy również ma ogromny wpływ na skuteczność pracy osób z niepełnosprawnościami. Dobra wiadomość jest taka, że i w tym zakresie można dokonać znaczących zmian bez znaczących kosztów.

• Wprowadzenie elastycznych godzin pracy – odgrywa ważną rolę w przypadku pracowników wymagających rehabilitacji, wizyt lekarskich lub tych, którzy ze względu na zdrowie inaczej dysponują swoją energią.
• Praca hybrydowa lub całkowicie zdalna – będzie dobrym rozwiązaniem dla pracowników z niepełnosprawnością ruchową, zaburzeniami odporności czy tych z trudnościami sensorycznymi.
• Możliwość częstszych przerw – to drobna zmiana, która może dać duży efekt w przypadku osób z chorobami neurologicznymi, z przewlekłym bólem, cukrzycą, ADHD.
• Przeniesienie stanowiska pracy bliżej windy lub toalety – będzie ukłonem w stronę osób z niepełnosprawnościami narządów ruchu i schorzeniami ortopedycznymi.
• Przeniesienie stanowiska pracy w ciche miejsce – rozwiązanie, które docenią osoby w spektrum autyzmu, z zaburzeniami lękowymi, nadwrażliwością sensoryczną, zaburzeniami psychicznymi.

Niewielkie zmiany organizacji pracy czy stanowiska pracy mogą być rozwiązaniami realnie wyrównującymi szanse.

Usprawnienia niskokosztowe – do 500 zł.

Racjonalne usprawnienia niejednokrotnie dotyczą zakupu urządzeń i narzędzi wspierających pracę osób z niepełnosprawnościami. Nie wszystkie jednak wymagają sporych nakładów finansowych. Co możemy zaliczyć do tych niedrogich – nieprzekraczających 500 zł – ale bardzo potrzebnych usprawnień?

• Ergonomiczny podnóżek – dla osób z niepełnosprawnością ruchową, schorzeniami kręgosłupa, przewlekłym bólem kończyn lub dla osób niskorosłych.
• Podkładka pod nadgarstki i ergonomiczna mysz komputerowa – dla pracowników z zespołem cieśni nadgarstka, schorzeniami stawów, reumatoidalnym zapaleniem stawów, po urazach dłoni.
• Lampa z regulacją natężenia światła – pomocna dla osób słabowidzących, z nadwrażliwością na światło, migrenami.
• Słuchawki wygłuszające – przydatne dla osób w spektrum autyzmu, z nadwrażliwością sensoryczną, zaburzeniami koncentracji.
• Klawiatura powiększona – wspiera pracę osób starszych, słabowidzących i tych z wadami narządu wzroku.
• Poduszka lub podpórka lędźwiowa – usprawni pracę osób z niepełnosprawnością ruchową, schorzeniami kręgosłupa, przewlekłym bólem pleców.
• Regulowany uchwyt do monitora – dla osób z niepełnosprawnością ruchową, problemami postawy, niskorosłych, korzystających ze specjalistycznych wózków.
• Programy komputerowe zmieniające tekst na mowę lub mowę na tekst – wspierają pracę osób słabosłyszących, słabowidzących, ale też pracowników z trudnościami neurologicznymi czy dysleksją. Tu warto zaznaczyć, że niektóre programy będą mieć wyższą cenę, ale na rynku są dostępne rozwiązania nieprzekraczające koszt 500 zł.

Najważniejsze usprawnienie? Rozmowa!

Widać więc, że wiele form dostosowania pracy do osób z niepełnosprawnościami wymaga drobnych i niedrogich zmian – w sposobie komunikacji, organizacji pracy czy usprawnieniu stanowiska pracy. Warto jednak pamiętać, żeby zmiany te były wprowadzane po rozmowach z pracownikiem, a nie ślepo. Może się bowiem okazać, że nawet dwie osoby z podobną niepełnosprawnością będą potrzebowały innych rozwiązań. Szczera rozmowa, otwartość i gotowość do współpracy obu stron na pewno zaowocują skutecznymi rozwiązaniami.

Wnioski

Określenie „racjonalne usprawnienia” nie musi przerażać. Bardzo często usprawnienia te przybierają postać drobnych zmian lub zakupu niedrogich narzędzi. Warto więc nie zgadywać i nie zakładać czarnych scenariuszy, ale po prostu pytać pracowników z niepełnosprawnościami, czego potrzebują. Efektem takich rozmów będzie udana współpraca, pokazująca, że pracodawcy naprawdę zależy na komfortowej, bezpiecznej pracy osób z niepełnosprawnościami.