Podwójne ryzyko wykluczenia z rynku pracy – niepełnosprawność i wiek 50+

Polityka pracy projektowana pod młodszych pracowników

Gdy nowe, młode pokolenia wchodzą na rynek pracy, pracodawcy zastanawiają się, jak się do tej sytuacji dostosować. Podejmują działania zmierzające do zainteresowania swoją firmą młodych pracowników. Bardzo często właśnie do nich dopasowują też zasady działania. Dynamiczne środowisko, komunikacja i praca oparte na najnowszych technologiach, wielozadaniowość, projektowanie benefitów pod potrzeby i zainteresowania młodego pokolenia – to elementy coraz częściej spotykane w firmach. I choć z jednej strony świadczą one o skutecznym zarządzaniu, to z drugiej mogą nieść ryzyko wykluczenia pracowników 50 plus.

Ryzyko to jest jeszcze większe, gdy mówimy o osobach, które dodatkowo mierzą się z różnymi formami niepełnosprawności.

Podwójne wykluczenie – niepełnosprawność i wiek

Nie jest tajemnicą, że posiadanie orzeczenia o niepełnosprawności ogranicza niekiedy możliwości zatrudnienia, awansów i rozwoju zawodowego. Są pracodawcy, którzy wciąż wierzą w powtarzane opinie (stereotypy) typu: „częściej chorują”, „są mniej wydajni”, „nie nadążą za technologią”, „mogą przyczyniać się do nieporozumień w zespole”, „nie są postrzegani jako pracownicy rozwojowi”, „trzeba będzie zrobić remont biura” itp.

Już sama niepełnosprawność staje się niekiedy swoistym wyzwaniem. Gdy dodatkowo dochodzi wiek zatrudnionego lub kandydata do pracy, prawdopodobieństwo marginalizacji takiej osoby i jej potrzeb szybko wzrasta.

W firmie, w której promuje się szybkie tempo pracy, natychmiastową adaptację do zmian, ciągłą dostępność postrzeganie osób starszych i tych z orzeczeniem może być niesłusznie uproszczone. Pracodawcy, którzy skupiają się na wynikach, co jest zupełnie naturalne, mogą – nawet podświadomie – wykluczać pięćdziesięciolatków z niepełnosprawnością z procesów rekrutacyjnych i zawodowych.

Pracownicy po pięćdziesiątce – wyzwanie czy potencjał?

Żeby móc odpowiedzieć na takie pytanie, należy przyjrzeć się bliżej grupie wiekowej 50 plus. Oczywiście jest to grupa bardzo zróżnicowana i trudno stwierdzić, że wszyscy jej członkowie myślą i działają podobnie. Można jednak wykazać charakterystyczne cechy takich pracowników, które mogą być ogromnym potencjałem zawodowym.

Wiedza i doświadczenie, nie tylko zawodowe

Czas życia i pracy zawodowej siłą rzeczy przekłada się na pewne doświadczenia i dojrzałość. Pracownik, który zatrudniony jest u pracodawcy kilka czy kilkanaście lat, dysponuje szeroką wiedzą na temat firmy, ludzi, tego, co działa, a co nie. Rozumie i słyszy to, co nie zostało głośno powiedziane. Nie trzeba mu pewnych rzeczy przypominać i tłumaczyć. On po prostu wie, jak pracować. Taką wiedzę, zdobywaną latami, ciężko przekazać komuś nowemu, nawet jeśli nowy pracownik cechuje się ogromnym zapałem i chęcią pracy. Osoby starsze zazwyczaj cechuje również większe opanowanie i odporność na sytuacje stresowe. Z wiekiem przychodzi też umiejętność oceniania tego, co ważne, i docenianie spokoju oraz dobrych relacji.

Lojalność

Oczywiście młodszym pokoleniom nie można zarzucić braku lojalności wobec pracodawcy, można jednak stwierdzić, że osoby 50 plus nie są skłonne do zmiany pracodawcy. Cenią sobie one stabilność i bezpieczeństwo zawodowe, dlatego zatrudnianie takich właśnie osób może ograniczyć problemy związane z rotacją. Wyższą lojalnością charakteryzują się również pracownicy z niepełnosprawnościami.

Dyspozycyjność

Kwestia dyspozycyjności pracowników po pięćdziesiątce poddawana jest pod pewną wątpliwość wynikającą z potencjalnych problemów zdrowotnych. Paradoksalnie może okazać się jednak, że właśnie ci pracownicy będą bardziej dyspozycyjni. Dlaczego? Ponieważ najczęściej mają już ustabilizowane życie rodzinne, ich dzieci są już dorosłe i nie wymagają czasochłonnej opieki. Mogą Mogą więc być gotowe do współpracy przy nadgodzinach czy zastępstwach.

Sprawne opanowanie technologii

Nie da się ukryć, że przedstawicieli młodszych pokoleń wyróżnia wyjątkowa umiejętność korzystania z urządzeń i nowinek technologicznych. To jedna z ich najmocniejszych stron. Czy można jednak powiedzieć, że osoby 50 plus nie ogarniają zmian informatycznych? Raczej nie. Przecież to właśnie to pokolenie doświadczyło zmian związanych z pojawieniem się komputerów, różnych oprogramowań, rozwoju internetu czy telefonów komórkowych. Czy więc starsi pracownicy nie nadążą za postępem technicznym? Niekoniecznie.

A czy osobom z niepełnosprawnościami można zarzucić brak umiejętności informatycznych? Znowu – nie można wszystkich ocenić tak samo. Warto jednak mieć na uwadze, że dzisiaj osoby z orzeczeniem korzystają z wysoko rozwiniętej technologii umożliwiającej im pracę na równych zasadach. Możemy tu wspomnieć choćby o czytnikach ekranu, monitorach brajlowskich, oprogramowaniach powiększających, systemach transkrypcji mowy, pętlach indukcyjnych, sterowaniu głosem itp.

Zatrudnianie osób 50 plus – dlaczego to temat ważny?

Na naszych oczach zachodzą poważne zmiany demograficzne. Społeczeństwa się starzeją. Liczba pracowników starszych, np. tych po pięćdziesiątce, będzie rosła. Dlatego też warto zastanowić się nie tyle na tym, czy zatrudniać pracowników 50 plus, ale raczej nad tym, jak tworzyć środowisko pracy, w którym osoby te będą mogły efektywnie pracować.

Osoby z niepełnosprawnościami i 50 plus – jak mogą im pomagać pracodawcy

Grupy, które są szczególnie mocno narażone na wykluczenie zawodowe, a do których możemy zaliczyć i osoby z niepełnosprawnościami, i osoby po pięćdziesiątce, wymagają wsparcia. Warto wspomnieć, że takie wsparcie w różnych formach oferuje system państwowy. Ale czy sami pracodawcy mogą coś tu zrobić? Oczywiście.

Bardzo ważną kwestią jest przeciwdziałanie stereotypom. Bo to nieprawda, że osoby trochę starsze lub te z orzeczeniem nie mogą pracować na równi z innymi. Owszem, potrzebne są im pewne dostosowania, rzadko się jednak zdarza, aby wiek i niepełnosprawność zupełnie dyskwalifikowały możliwość zatrudnienia. Szkolenia z zakresu wiedzy o niepełnosprawności, stosowanie prostej, niewykluczającej komunikacji na pewno pomogą zwiększyć świadomość i poprawić wzajemne relacje.

Wdrażanie zmian technologicznych i informatycznych jest możliwe również tam, gdzie pracują osoby z niepełnosprawnościami lub po pięćdziesiątce. Aby proces ich nauki przebiegał sprawnie, pracodawca może zapewnić dodatkowe wsparcie lub dłuższy czas na wejście w świat nowych urządzeń czy rozwiązań technicznych.

Pomocne może być także zrozumienie, że awanse i rozwój zawodowy mogą przybierać różne formy. Nie każdy chce awansować w tradycyjny sposób związany z zarządzaniem innymi. Pracownicy z niepełnosprawnościami i 50 plus mogą czuć dużą satysfakcję z pomagania innym dzięki angażowaniu ich w procesy mentoringowe.

Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami i tych starszych na pewno będzie łatwiejsze, jeśli firma wprowadzi elastyczny czas pracy. Praca zadaniowa, hybrydowa czy zdalna to świetne rozwiązania dla osób zagrożonych marginalizacją zawodową.

Wnioski

Pomimo dużego doświadczenia zawodowego osoby z niepełnosprawnościami i te 50 plus bywają pomijane na rynku pracy. Poznanie i zrozumienie ich silnych stron oraz potencjału, jaki w sobie niosą, może wzmocnić firmę i zapewnić jej stabilizację nawet w mało przewidywalnych warunkach.