Racjonalne usprawnienia bez orzeczenia? Obowiązki pracodawcy w świetle prawa UE i przepisów krajowych

Pracodawca ma obowiązek dokonania racjonalnych usprawnień odpowiadających potrzebom pracownika z niepełnosprawnością

Przepis art. 23a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 913, ze zm.) – dalej: u.r.o.n., nakłada na pracodawcę obowiązek zapewnienia niezbędnych racjonalnych usprawnień dla osoby z niepełnosprawnością. Co istotne, katalog podmiotów, którym pracodawca musi zapewnić racjonalne usprawnienia, nie obejmuje wyłącznie pracowników, ale także kandydatów do pracy oraz osoby odbywające szkolenie, staż albo przygotowanie zawodowe bądź praktyki zawodowe lub absolwenckie.

Jednocześnie ustawodawca przewidział, że niezbędne racjonalne usprawnienia sprowadzają się do przeprowadzenia koniecznych w konkretnej sytuacji zmian lub dostosowań do szczególnych potrzeb zgłoszonych pracodawcy, wynikających z niepełnosprawności danej osoby. Pracodawca musi dokonać takich usprawnień, o ile ich wprowadzenie nie będzie skutkowało dla niego powstaniem nieproporcjonalnie wysokich obciążeń. Jeżeli jednak pracodawca otrzyma odpowiednią rekompensatę ze środków publicznych w związku z dokonaniem niezbędnych racjonalnych usprawnień, obciążeń poniesionych przez pracodawcę z tego tytułu nie uznaje się za nieproporcjonalne.

Brak racjonalnych usprawnień narusza zasadę równego traktowania w zatrudnieniu i stanowi formę dyskryminacji ze względu na niepełnosprawność

W myśl art. 23a ust. 3 u.r.o.n. pracodawca, który pomimo obowiązku nie dokona niezbędnych racjonalnych usprawnień, dopuszcza się wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym, naruszając zasadę równego traktowania w zatrudnieniu, o której mowa w art. 18(3a) § 2-5 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. ‒ Kodek