Cena braku dostępności. Co naprawdę tracą pracodawcy?

Dostępność – czym w ogóle jest?

Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 24 kwietnia 2024 r. o zapewnieniu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (Dz. U. z 2024 r., poz. 731) słowo „dostępność” oznacza „właściwość produktu albo usługi umożliwiającą korzystanie z nich zgodnie z ich przeznaczeniem przez osoby ze szczególnymi potrzebami na zasadzie równości z innymi użytkownikami, która jest osiągana przez zastosowanie projektowania uniwersalnego, a w przypadku braku tej możliwości – przez zastosowanie racjonalnych usprawnień , o których mowa w art. 2 Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz. U. z 2012 r., poz. 1169 oraz z 2018 r. poz. 1217)”.

Współczesne rozumienie dostępności obejmuje różne jej wymiary: architektoniczne, cyfrowe, informacyjno-kulturowe oraz organizacyjne. Zatem brak dostępności nie oznacza dziś jedynie braku namacalnych i widocznych dostosowań, takich jak podjazdy czy windy dla OzN. Przejawia się również w braku właściwych form komunikacji, niewłaściwej kulturze organizacyjnej dającej prawo do nierównego traktowania czy w barierach organizacyjnych nieuwzględniających różnorodności zatrudnionych osób. Brak dostosowań i dostępności tworzy koszty – również finansowe.

Koszty braku dostępności i dostosowań

Zanim rozważymy koszty związane z brakiem dostosowań i dostępności, przypomnijmy, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj.: Dz. U. z 2025 r., poz. 913 ze zm.) pracodawca obowiązany jest zapewnić niezbędne racjonalne usprawnienia dla osoby niepełnosprawnej pozostającej z nim w stosunku pracy. Niewypełnienie tego obowiązku może skutkować konsekwencjami prawnymi i finansowymi. Zatrudnianie OzN bez zapewnienia im potrzebnych usprawnień dających możliwość równej pracy prędzej czy później przyniesie namacalne koszty.

O jakich kosztach mówimy?

Koszt utraconego potencjału pracowników

Czy naprawdę rezygnacja z zatrudniania OzN lub uniemożliwianie im właściwego wykonywania pracy może być poważnym problemem? Zobaczmy, co na ten temat powiedziała Magdalena Niedziałek, Project Manager & trenerka Grafton Recruitment: „Z perspektywy biznesu zatrudnienie osoby z niepełnosprawnością to nie koszt, a inwestycja. Pracownicy z tej grupy wnoszą do organizacji różnorodność, zaangażowanie i lojalność, które trudno przecenić. Co ważne, ich obecność często wpływa pozytywnie na całą kulturę organizacyjną – zwiększa empatię, poprawia współpracę zespołową i buduje większą wrażliwość na potrzeby innych. Pracodawcy, którzy otwierają się na zatrudnienie OzN, zyskują nie tylko wartościowych pracowników, ale też przewagę w budowaniu nowoczesnych procesów biznesowych i społecznie odpowiedzialnego wizerunku firmy”. Brak dostosowań i dostępności blokuje wykorzystanie cennych i unikatowych umiejętności OzN, co może przekładać się na niższą kreatywność i produktywność zespołów.

Koszt powielania stereotypów

Niestety, stereotypy o OzN wciąż mają się dobrze. Niesłuszne, niepotwierdzone opinie na temat ich zachowań czy postaw wpływają nie tylko na decyzje rekrutacyjne, ale i na atmosferę w miejscu pracy. Brak dostosowań może dodatkowo pogłębiać przeświadczenie o niższej wydajności pracowników z niepełnosprawnościami, wzmacniać uprzedzenia i krzywdzące opinie. Tworzona w takich warunkach kultura pracy nie ułatwi harmonijnych działań, wręcz przeciwnie – może być źródłem niezadowolenia, konfliktów, a w konsekwencji słabszych wyników. Te koszty trudno oszacować, ale mają one realny wpływ na odporność organizacji.

Koszt przeciążenia zespołów

Oczywiste jest, że brak dostosowań, który nie daje możliwości wydobycia pełnego potencjału OzN, obciąży pozostałych pracowników. A to z kolei może prowadzić do nieporozumień, pretensji, zwiększa ryzyko wypalenia zawodowego i spadku efektywności zatrudnionych. Niezapewnienie usprawnień może w dłuższej perspektywie generować straty.

Koszt niskiej aktywności zawodowej OzN

Osoby z różnymi niepełnosprawnościami potrzebują pracy, by mieć poczucie sprawczości, by nie czuć się obciążeniem dla innych, by wzmacniać swoją samoocenę, poczucie godności i własnej wartości. Niska aktywność zawodowa OzN to jednak nie tylko koszt społeczny, ale też czysto ekonomiczny. Polskie firmy zmagają się z brakami kadrowymi i brak dostępności dla OzN może te braki dodatkowo pogłębiać. Niski poziom zatrudnienia pracowników z niepełnosprawnościami przekłada się na mniejsze wpływy do budżetu państwa, a z drugiej strony generuje większe obciążenia systemów wsparcia społecznego.

Koszty braku dostosowań – dlaczego warto o nich wiedzieć i rozmawiać?

Wieloaspektowe analizowanie sytuacji związanych z zatrudnianiem OzN i rozmawianie o niej pozwoli inaczej popatrzeć na kwestię udziału pracowników z niepełnosprawnościami na rynku pracy. Może przyczynić się do zmiany myślenia – zatrudnianie tych osób nie będzie postrzegane jako koszt, ale raczej jako inwestycja w lepszą, mocniejszą organizację. A zmiana narracji przyczyni się do budowania sprawiedliwego, inkluzywnego rynku pracy. Rozmowy takie mogą też pokazać, że dostosowania, racjonalne usprawnienia nie zawsze wymagają wysokich nakładów finansowych, a mają duży wpływ na sposób funkcjonowania nie tylko OzN, ale i pozostałych zatrudnionych.