Wewnętrzne procesy niedostępne dla pracowników z niepełnosprawnościami – ukryty problem organizacji

Gdzie ukrywa się niedostępność?

Niektórzy przedsiębiorcy uważają, że jednorazowy zakup sprzętów i dostosowanie konkretnego stanowiska pracy wypełnia znamiona dostosowań, o których mowa w ustawie z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (t.j.: Dz. U. z 2025 r., poz. 913, ze zm.).

Prawdziwa dostępność obejmuje jednak coś więcej – wewnętrzne procesy, których nie widać, a które są niezmiernie ważne dla prawidłowego funkcjonowania osób z niepełnosprawnościami (OzN) w miejscu pracy.

O jakie procesy chodzi?

Procesy komunikacyjne

Odpowiednia komunikacja – prosta, przejrzysta – ma ogromne znaczenie dla OzN. Gdy informacje przekazywane są tylko ustnie, bez innych, alternatywnych formatów komunikacji, gdy organizuje się spotkania na szybko, bez agendy, gdy wewnętrzne komunikaty nie są czytelne – pracownicy z niepełnosprawnościami nie mogą w pełni uczestniczyć w życiu organizacji.

Procesy decyzyjne

Decyzje podejmowane przez zarząd czy kierowników najczęściej wpływają na pracę wszystkich zatrudnionych. Jeśli zapadają one poza oficjalnymi strukturami, do których nie wszyscy mają równy dostęp, to w efekcie może pojawić się dyskryminacja niektórych grup. I oczywiście fikcyjna dostępność.

Procesy szkoleniowe i rozwojowe

Projektowanie strategii szkoleniowych dla wszystkich, bez uwzględniania specyficznych potrzeb czy możliwości OzN (poznawczych, sensorycznych, fizycznych), zamyka drogę do prawdziwej dostępności.

Procesy cyfrowe

Brak dostosowań informatycznych spełniających standardy dostępności uniemożliwia właściwe wykonywanie zadań (brak kompatybilności z czytnikami ekranu, brak urządzeń dedykowanych OzN, np. myszki sterowanej ruchem oczu lub głowy, brak napisów lub transkrypcji do nagrań wideo itp.).

Procesy HR Gdy zasady przeprowadzania rekrutacji, awansowania, dokonywania ocen okresowych, przeprowadzania feedbacku nie są jasne, transparentne lub gdy opierają się na nieformalnych postanowieniach, łatwo o wykluczenie pewnych grup.

Tak więc wyżej wspomniane przeszkody, których nie widać od razu, mogą ograniczać faktyczną dostępność pracowników z niepełnosprawnościami.

Źródła niedostępnych procesów

Trzeba szczerze powiedzieć, że niedostępność niektórych procesów nie wynika ze złej woli przedsiębiorcy czy wręcz celowego działania. Najczęściej jest ona efektem projektowania pewnych strategii bez uwzględniania różnorodności zespołów.

Dlaczego tak się dzieje?

Na przykład dlatego, że najłatwiej zająć się sprawami, które są widoczne, a tym samym oczywiste. Brak rzeczy – sprzętu, krzesła, biurka – można szybko zauważyć i szybko zmienić. Trudniej jednak stworzyć kulturę organizacyjną uwzględniającą różne potrzeby różnych osób.

Pracownicy z niepełnosprawnościami wciąż bardzo rzadko otwarcie zgłaszają swoje problemy czy potrzeby. W efekcie przedsiębiorcy nie wiedzą, że pewne procesy nie są dla nich dostępne. Wychodzą z założenia, że skoro nikt problemu nie zgłasza, to go po prostu nie ma.

Procesy zachodzące w organizacjach projektowane są najczęściej w sposób standardowy, tak aby pasowały do większości zatrudnionych. Brak indywidualnego podejścia do różnorodności, na przykład do OzN, sprawia, że może dochodzić do pewnych wykluczeń.

W wielu organizacjach nie ma jeszcze zwyczaju analizy funkcjonowania procedur czy procesów. Nie zadaje się pytań: „Czy nasze systemy są dostępne dla wszystkich? Co zrobić, aby je usprawnić?”. Skutkiem braku odpowiedzi jest stan braku realnej dostępności.

Skutki niedostępności

Niewidoczna niedostępność prowadzi do widocznych konsekwencji. Pracownicy odczuwający wykluczenie z pewnych procesów tracą motywację i poczucie bezpieczeństwa. Zmniejsza się ich zaangażowanie i zaufanie do firmy, która z kolei traci wiarygodność i opinię organizacji inkluzywnej.

Wnioski

Prawdziwa dostępność obejmuje wiele kwestii, również te niewidoczne – prawdziwy dostęp do wiedzy, ważnych informacji, uczestniczenia w życiu organizacji. Projektowanie wewnętrznych procesów, które umożliwią takie właśnie działania, jest dowodem wysokiej kultury i dojrzałości organizacji.