Do kiedy można wydatkować środki pochodzące ze zwolnień podatkowych, zwrócone na konto ZFRON?

Jakie są źródła finansowania ZFRON?

Każdy pracodawca, który ma status zakładu pracy chronionej, jest zobowiązany do utworzenia ZFRON. Do podstawowych źródeł finansowania tego funduszu należy zaliczyć:

• 90% środków uzyskanych z tytułu zwolnień z niektórych podatków i opłat, o których mowa w art. 31 ust. 1 u.r.o.n. (z podatku od nieruchomości, rolnego i leśnego, podatku od czynności cywilnoprawnych; opłat, z wyjątkiem opłaty skarbowej i opłat o charakterze sankcyjnym; a także innych podatków – z wyjątkiem podatku od gier, podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowego, cła, podatków dochodowych oraz podatku od środków transportowych);
• środki Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) przekazywane na wniosek dysponenta ZFRON na podstawie art. 33b u.r.o.n.;
• część zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych, zgodnie z odrębnymi przepisami, przy czym za dzień uzyskania tych środków uznaje się dzień wypłaty wynagrodzeń;
• wpływy z zapisów i darowizn;
• odsetki od środków zgromadzonych na rozliczeniowym rachunku bankowym ZFRON;
• środki pochodzące ze zbycia środków trwałych zakupionych ze środków ZFRON, w części niezamortyzowanej.

Konsekwencje wydatkowania środków ZFRON niezgodnie z ich przeznaczeniem

Pracodawca jest wyłącznie dysponentem środków ZFRON i nie może nimi swobodnie dysponować. W myśl art. 33 ust. 4 u.r.o.n. środki ZFRON mają być przeznaczane na finansowanie rehabilitacji zawodowej, społecznej i leczniczej, wliczając w to indywidualne programy rehabilitacji osób niepełnosprawnych opracowywane przez powołane przez pracodawców komisje rehabilitacyjne oraz na ubezpieczenie osób z niepełnosprawnościami, zgodnie z zakładowym regulaminem wykorzystania środków ZFRON. Szczegółowe zasady wydatkowania środków ZFRON zostały określone w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 19 grudnia 2007 r. w sprawie zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1145, ze zm.).

W świetle art. 33 ust. 4a u.r.o.n. wydatkowanie środków ZFRON w sposób niezgodny z art. 33 ust. 4 u.r.o.n. powoduje powstanie po stronie pracodawcy obowiązku dokonania:

1. zwrotu 100% kwoty tych środków na konto ZFRON; a także
2. wpłaty w wysokości 30% tych środków na PFRON w terminie do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło ujawnienie niezgodnego z ustawą przeznaczenia środków ZFRON, bądź nieprzekazanie środków ZFRON na rozliczeniowy rachunek bankowy tego funduszu w terminie 7 dni od dnia, w którym pracodawca uzyskał te środki.
3. Jak wynika z art. 33 ust. 4c u.r.o.n., uzyskane w danym roku kalendarzowym środki ZFRON pochodzące ze zwolnień, o których mowa w art. 31 ust. 1 u.r.o.n., kwoty pobranych zaliczek na PIT, o których mowa w art. 33 ust. 2 pkt 2 u.r.o.n., oraz środki, o których mowa w art. 33b ust. 1 tej ustawy, które nie zostaną wykorzystane w terminie do 31 grudnia następnego roku, podlegają wpłacie do PFRON.

Środki zwrócone do ZFRON nie zawsze mogą być ponownie wykorzystane

W celu udzielenia odpowiedzi na pytanie zadane na wstępie warto odwołać się do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2025 r. (sygn. akt III FSK 1046/24, LEX nr 3978237). Sąd rozpoznawał skargę kasacyjną przedsiębiorcy, wobec którego Prezes PFRON wydał decyzję w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON. W decyzji tej organ określił wysokość zobowiązania przedsiębiorcy wynikającego z obowiązku zwrotu niewykorzystanych środków ZFRON.

Przedsiębiorca odwołał się od decyzji Prezesa PFRON do Ministra Rodziny i Polityki Społecznej (organu II instancji), ten jednak utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Minister wskazał, że w lutym 2018 r. przedsiębiorca uzyskał środki z tytułu zaliczek na PIT i nie przekazał ich w ogóle na rozliczeniowy rachunek bankowy ZFRON. Organ wydał decyzję określającą wysokość zobowiązań strony z tytułu wpłat na PFRON w związku z niedotrzymaniem terminu do przekazania środków PFRON na rachunek bankowy ZFRON za okres