Świadczenie rehabilitacyjne a trwałość stosunku pracy – konsekwencje dla pracownika i pracodawcy

Zasady przyznawania świadczenia rehabilitacyjnego

Świadczenie rehabilitacyjne to jedno z podstawowych świadczeń pieniężnych przysługujących ubezpieczonym w ramach ubezpieczenia chorobowego w Polsce. Ma ono pomóc osobom, które po wykorzystaniu prawa do zasiłku chorobowego nadal nie są zdolne do pracy z powodu choroby, pod warunkiem że dalsze leczenie lub rehabilitacja mają realne rokowania na odzyskanie zdolności do pracy.

Prawo do tego świadczenia wynika z przepisów ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa i jest realizowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS).

Warunkiem przyznania świadczenia rehabilitacyjnego jest:

1. wyczerpanie prawa do zasiłku chorobowego – świadczenie jest dostępne wtedy, gdy osoba ubezpieczona wykorzystała już okres pobierania zasiłku chorobowego;
2. niezdolność do pracy – pomimo zakończenia pobierania zasiłku chorobowego osoba wciąż nie jest w stanie wykonywać pracy;
3. ocena rokowań powrotu do zdrowia – lekarz orzecznik ZUS musi uznać, że dalsze leczenie bądź rehabilitacja mają szansę przywrócić zdolność do pracy;
4. spełnienie warunków ubezpieczenia – świadczenie przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym, takim jak pracownicy, osoby prowadzące działalność gospodarczą czy wykonujące umowy zlecenia.

Świadczenie rehabilitacyjne jest przyznawane na okres niezbędny do przywrócenia zdolności do pracy, jednak nie dłużej niż 12 miesięcy. W pierwszych trzech miesiącach zwykle wynosi 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, a w kolejnych – 75% tej podstawy. W sytuacji gdy niezdolność do pracy przypada w okresie ciąży, wysokość świadczenia może wynosić 100% podstawy wymiaru.

Świadczenie rehabilitacyjne nie przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, zasiłku dla bezrobotnych, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego oraz do urlopu dla poratowania zdrowia, udzielonego na podstawie odrębnych przepisów.

Tak ujęte świadczenie stanowi istotne ogniwo systemu zabezpieczenia społecznego, dając ubezpieczonym finansowe wsparcie w trudnym okresie leczenia i rehabilitacji oraz realną szansę na powrót do aktywności zawodowej.

Stan zawieszenia między zasiłkiem a świadczeniem

Czas od wyczerpania prawa do zasiłku chorobowego do momentu wydania decyzji w sprawie świadczenia rehabilitacyjnego należy do najbardziej niejednoznacznych i kłopotliwych na gruncie prawa pracy. Pracownik nie wykonuje w tym czasie obowiązków służbowych i nie stawia się w zakładzie pracy, a jednocześnie jego absencja chorobowa nie jest już potwierdzona aktualnym zwolnieniem lekarskim. Z tego względu zasadnicze znaczenie ma właściwa kwalifikacja prawna takiej nieobecności.

W świetle utrwalonych poglądów doktryny oraz orzecznictwa sądowego jest to nieobecność usprawiedliwiona, lecz niepłatna. Jej usprawiedliwienie wynika z faktu, że pracownik korzysta z przewidzianych prawem procedur – kontynuuje leczenie i ubiega się o świadczenie, którego celem jest umożliwienie mu odzyskania zdolności do pracy. Brak obecności w pracy nie stanowi więc przejawu nielojalności wobec pracodawcy ani porzucenia zatrudnienia, lecz jest konsekwencją stanu zdrowia oraz trwającego postępowania administracyjnego.

Jednocześnie pracodawca nie ma podstaw do wypłaty wynagrodzenia za ten okres, ponieważ pracownik nie świadczy pracy, a uprawnienia do wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego zostały już wyczerpane.

Należy również wyraźnie zaznaczyć, że zarówno w czasie oczekiwania na decyzję o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, jak i w okresie jego pobierania, pracownika obowiązuje bezwzględny zakaz podejmowania pracy zarobkowej. Każda forma aktywności zawodowej lub wykorzystywanie tego czasu w sposób sprzeczny z jego celem, czyli leczeniem i rehabilitacją, może skutkować odmową przyznania świadczenia albo wstrzymaniem jego wypłaty. Zakaz ten obejmuje nie tylko pracę na podstawie umowy o pracę, lecz takż