Neuroatypowi na rynku pracy: potencjał, który wciąż czeka na odblokowanie

Kim są osoby neuroatypowe?

Każdy człowiek myśli, uczy się i odbiera świat trochę inaczej. To, co nazywamy dziś neuroróżnorodnością, jest po prostu naturalną różnicą w tym, jak działają nasze mózgi. Niektórzy ludzie lepiej koncentrują się w ciszy, inni pracują kreatywnie w hałasie. Jedni świetnie planują i organizują, inni potrafią szybko zauważać szczegóły, które umykają większości. Takie różnice istniały od zawsze i miały duże znaczenie dla rozwoju ludzi jako gatunku – bo właśnie dzięki współpracy osób o różnych sposobach myślenia udawało się rozwiązywać trudne problemy i przystosowywać do zmian. Dziś coraz więcej mówi się o neuroatypowości, czyli o tym, że niektóre osoby funkcjonują inaczej niż większość. Do tej grupy zalicza się między innymi osoby z ADHD, autyzmem, dysleksją, dyspraksją, zespołem Tourette’a czy innymi trudnościami, które wpływają na uwagę, pamięć, sposób komunikacji czy organizację codziennych zadań. Szacuje się, że nawet co piąta osoba może być neuroatypowa. A jednak, mimo że takich osób jest bardzo dużo, ich sytuacja na rynku pracy wciąż bywa trudna.

Wiele osób neuroatypowych napotyka na bariery już na etapie rekrutacji. Problemy mogą pojawiać się też później, gdy miejsce pracy nie jest odpowiednio dostosowane do ich potrzeb albo gdy brakuje zrozumienia ze strony przełożonych i współpracowników. Statystyki pokazują, że bezrobocie wśród osób neuroatypowych może być nawet kilka razy wyższe niż wśród ogółu społeczeństwa. Z drugiej strony, coraz więcej firm dostrzega, że różnorodność w zespole to ogromna wartość. Osoby neuroatypowe często wnoszą do zespołu unikalne umiejętności – jak nieszablonowe myślenie, analizowanie danych z nowej perspektywy, dokładność czy pomysłowość. Dlatego powstają programy i inicjatywy, które mają pomagać takim osobom rozwijać się zawodowo, a firmom lepiej wykorzystywać ich potencjał.

Ważne jest jednak, by nie patrzeć na neuroróżnorodność wyłącznie przez pryzmat „supermocy”. Nie każda osoba neuroatypowa spełnia stereotypy geniusza komputerowego czy wybitnego analityka. Niektóre osoby potrzebują większego wsparcia, bardziej elastycznego środowiska pracy czy prostszej komunikacji. Tylko wtedy mogą w pełni pokazać, co potrafią.

Raport przygotowany przez Fundację Jim powstał po to, by lepiej zrozumieć, z jakimi trudnościami spotykają się osoby neuroatypowe w pracy. Pokazuje też, co można zrobić, by miejsca pracy były bardziej dostępne i przyjazne dla każdego, niezależnie od tego, jak ktoś myśli, czuje i działa. Bo tak naprawdę zmiany, które wspierają osoby neuroatypowe, służą wszystkim. Raport jest próbą zebrania aktualnej wiedzy na temat sytuacji osób neuroatypowych na rynku pracy oraz zaproszeniem do dalszej, opartej na faktach debaty na temat tego, jak powinny być projektowane organizacje przyszłości, by być otwartymi, elastycznymi i opartymi na prawdziwej inkluzywności.

Raport został opracowany na podstawie ogólnopolskiego bada