Zmiany w systemie orzecznictwa – krok ku uproszczeniu procedur

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 44, ze zm.) – dalej: u.r.o.n., osobami niepełnosprawnymi są osoby, w stosunku do których niepełnosprawność została potwierdzona orzeczeniem o:

• zaliczeniu do jednego z trzech stopni niepełnosprawności (lekkiego, umiarkowanego bądź znacznego), wydanym przez powiatowy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności (PZON);
• całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, wydanym na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1251, ze zm.) – dalej: u.e.r., wydanym przez lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS);
• niepełnosprawności, wydanym przed ukończeniem 16. roku życia.

Oprócz tego niepełnosprawność może być potwierdzona przez orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o:

• całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydane na podstawie przepisów u.e.r. – traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 1 u.r.o.n.);
• niezdolności do samodzielnej egzystencji, ustalone na podstawie przepisów u.e.r. – traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 1a u.r.o.n.);
• całkowitej niezdolności do pracy, ustalone na podstawie przepisów u.e.r. – traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 2 u.r.o.n.);
• częściowej niezdolności do pracy oraz celowości przekwalifikowania – traktowane jest na równi z orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 3 u.r.o.n.).

Ponadto, na mocy art. 62 ust. 1 i 2 u.r.o.n. niepełnosprawność może być potwierdzona przez ważne orzeczenia o zaliczeniu do grup inwalidztwa, wydane przed dniem 1 stycznia 1998 r. przez komisje lekarskie podległe Ministerstwu Obrony Narodowej lub Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i Administracji na podstawie uregulowań odrębnych ustaw w zakresie niezdolności do służby, z tym że orzeczenia te przekłada się na następujące stopnie niepełnosprawności:

• orzeczenie o zaliczeniu do I grupy inwalidztwa traktowane jest na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
• orzeczenie o zaliczeniu do II grupy inwalidztwa traktowane jest na równi z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
• orzeczenie o zaliczeniu do III grupy inwalidztwa w związku ze służbą z jednoczesnym orzeczeniem inwalidztwa III grupy z ogólnego stanu zdrowia traktowane jest na równi z lekkim stopniem niepełnosprawności.

Warto zaznaczyć, że niepełnosprawności nie potwierdzają orzeczenia wydawane przez komisje lekarskie MON i MSWiA po dniu 1 stycznia 1998 r. W tym wypadku, w celu uzyskania statusu osoby niepełnosprawnej, należy zwrócić się z wnioskiem do PZON o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Co istotne, w przypadku gdy wydanie orzeczenia o zaliczeniu danej osoby do III grupy inwalidztwa następuje wyłącznie z uwagi na niezdolność do służby – orzeczenie to nie potwierdza niepełnosprawności danej osoby, gdyż osoba legitymująca się tym orzeczeniem pozostaje zdolna do pracy poza służbą. Osoba ta powinna wystąpić do PZON z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnosprawności.

Jednym z celów wprowadzenia przepisów projektu ustawy o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (UD137) jest potrzeba uporządkowania kwestii związanych z legitymowaniem się przez osobę niepełnosprawną kilkoma orz