Rozwiązanie umowy o pracę w wyniku jednostronnego oświadczenia woli
Osoba zwalniana z pracy może wystąpić przeciwko swojemu pracodawcy z określonymi roszczeniami zmierzającymi do zakwestionowania zwolnienia. Zgodnie z art. 30 par. 1 Kodeksu pracy, pracownika można zwolnić w następujących trybach:
- porozumienie stron
- oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę za wypowiedzeniem)
- oświadczenie jednej ze stron bez zachowania okresu wypowiedzenia (rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia)
- upływ czasu, na który umowa była zawarta.
Rozwiązanie umowy w wyniku złożenia oświadczenia woli tylko przez jedną ze stron stosunku pracy, zazwyczaj dochodzi wbrew woli drugiej strony, która chciałaby kontynuować pracę. Najczęściej ma to miejsce, kiedy umowa jest rozwiązywana na podstawie art. 52 Kodeksu pracy, czyli bez wypowiedzenia z winy pracownika. Najczęstszymi powodami takiego wypowiedzenia są:
- ciężkie naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych;
- popełnienie przez pracownika w czasie trwania umowy o pracę przestępstwa, które uniemożliwia dalsze zatrudnianie go na zajmowanym stanowisku, jeżeli przestępstwo jest oczywiste lub zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem;
- zawinione przez pracownika utraty uprawnień koniecznych do wykonywania pracy na zajmowanym stanowisku.
Pracownik odwołuje się do sądu
Rozwiązanie umowy o pracę w wyniku złożenia oświadczenia woli przez pracodawcę spotyka się z niezgodą ze strony zatrudnionego. W takim przypadku, powołując się na artykuły 44 i 264 Kodeksu pracy, pracownik może odwołać się do sądu pracy. Paragraf 1 art. 264 mówi o tym, że „odwołanie od wypowiedzenia umowy o pracę wnosi się do sądu pracy w ciągu 21 dni od dnia doręczenia pisma wypowiadającego umowę o pracę”. Na tej podstawie pracownik może wystąpić do sądu o wydanie orzeczenia o:
- bezskuteczności wypowiedzenia,
- przywróceniu pracownika do pracy na poprzednich warunkach – jeżeli umowa uległa już rozwiązaniu,
- albo o odszkodowaniu (art. 45 par. 1 i art. 56 Kodeksu pracy).
Nie zawsze sąd przychyla się do roszczeń pracownika. Sąd pracy może nie uwzględnić żądania pracownika uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, jeżeli ustali, że uwzględnienie takiego żądania jest niemożliwe lub niecelowe.
Orzeczenie o bezskuteczności wypowiedzenia sąd może wydać wówczas, gdy w chwili wydawania wyroku trwał jeszcze okres wypowiedzenia. Wyrok o bezskuteczności wypowiedzenia ma charakter konstytutywny, tzn. niweczy skutek dokonanego wypowiedzenia, jakim miało być rozwiązanie umowy o pracę. Innymi słowy, w wyniku wydania tego wyroku wypowiedzenie staje się bezskuteczne, a umowa o pracę zachowuje ciągłość trwania.
Możliwość przywrócenia do pracy
Przywrócenie do pracy może zostać orzeczone, jeśli doszło już do rozwiązania umowy o pracę. Dzieje się tak wtedy, gdy upłynął okres dokonanego wypowiedzenia umowy o pracę albo umowa o pracę została rozwiązana bez wypowiedzenia (z winy pracownika, względnie bez jego winy – odpowiednio art. 52 i art. 53 Kodeksu pracy).
W myśl zapisów art. 47 i 57 Kodeksu pracy pracownik, który na podstawie wyroku sądu wrócił do wypełniania obowiązków zawodowych, powinien otrzymać wynagrodzenie za czas pozostawania bez zatrudnienia. Przy czym tylko niektórym kategoriom pracowników należy się wynagrodzenie za cały ten czas. Do tej grupy należą:
- osoby objęte ochroną przedemerytalną,
- pracownice w okresie ciąży lub urlopu macierzyńskiego,
- pracownicy-ojcowie wychowujący dziecko,
- pracownicy inni członkowie najbliższej rodziny w okresie korzystania z urlopu macierzyńskiego, osoby, z którymi rozwiązanie umowy o pracę podlega ograniczeniu z mocy przepisu szczególnego.
W wyroku z 12 lipca 2011 r. II PK 18/11, Sąd Najwyższy stwierdził, że wynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy to odszkodowanie za szkodę, jaką poniósł pracownik w wyniku utraty wynagrodzenia za pracę wskutek niezgodnego z prawem rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy. Wynagrodzenie za czas p