Czym jest świadczenie wspierające?

W dniu 31 października 2023 r. resort rodziny i polityki społecznej opublikował na stronach Rządowego Centrum Legislacji projekt rozporządzenia w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia. Wskazany akt prawny zawiera wytyczne, których realizacja jest niezbędna do wypłaty świadczenia wspierającego.

Uregulowania ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429, ze zm.) – dalej: u.ś.w., przewidują wprowadzenie świadczenia wspierającego od dnia 1 stycznia 2024 r. Głównym celem tego świadczenia jest udzielenie osobom z niepełnosprawnościami mającym potrzebę wsparcia pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków wiążących się z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych tych osób.

Co istotne, analizowana forma wsparcia przysługuje osobie pełnoletniej, posiadającej decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia, o ile w przypadku tej osoby potrzebę wsparcia określono na poziomie od 70 do 100 punktów w skali potrzeby wsparcia. O liczbie punktów zadecyduje przede wszystkim zdolność osoby z niepełnosprawnością do samodzielnego wykonywania określonych czynności lub zadań związanych z codziennym funkcjonowaniem.

Począwszy od 2024 r., jako pierwsze z nowego świadczenia skorzystają osoby z niepełnosprawnościami, które uzyskają najwięcej punktów potrzeby wsparcia (osoby od 87 do 100 punktów). Nowy system w dalszym ciągu będzie poszerzany w 2025 r. (osoby od 78 do 86 punktów) oraz 2026 r. na osoby z niepełnosprawnościami o mniejszym stopniu uszczerbku zdrowia (chodzi o osoby od 70 do 77 punktów).

Jaka jest wysokość świadczenia wspierającego?

Wysokość świadczenia wspierającego zostanie skorelowana z rentą socjalną, którą w 2023 r. określono na poziomie 1588,44 zł. W konsekwencji, największa możliwa kwota świadczenia to około 3500 zł, a najmniejsza to w przybliżeniu 700 zł. Odpowiednio do dyspozycji art. 4 ust. 1 u.ś.w., w zależności od liczby punktów oceny funkcjonalnej poziomu potrzeby wsparcia, kwota nowego świadczenia wspierającego w ujęciu miesięcznym ma wynosić:

• 220 proc. renty socjalnej, o ile poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 95 do 100 punktów (czyli ok. 3495 zł wyliczone w odniesieniu do wysokości renty socjalnej z 2023 r.),
• 180 proc. renty socjalnej, jeżeli poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 90 do 94 punktów,
• 120 proc. renty socjalnej, o ile poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 85 do 89 punktów,
• 80 proc. renty socjalnej, jeśli poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 80 do 84 punktów,
• 60 proc. renty socjalnej, o ile poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 75 do 79 punktów,
• 40 proc. renty socjalnej, jeżeli poziom potrzeby wsparcia wyniesie od 70 do 74 punktów.

Kryteria oceny funkcjonalnej poziomu potrzeby wsparcia

W myśl § 9 ust. 1 projektu rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej w sprawie ustalania poziomu potrzeby wsparcia, przy ocenie zdolności osoby z niepełnosprawnością do samodzielnego wykonywania czynności związanych z obszarami codziennego funkcjonowania w odniesieniu do każdej ocenianej czynności, wpływającej na określenie potrzeby wsparcia uwzględnia się:

1. zdolność osoby z niepełnosprawnością do świadomego i samodzielnego zainicjowania wykonania czynności;
2. zdolność osoby z niepełnosprawnością do celowego, efektywnego i bezpiecznego wykonywania czynności w standardowym czasie biorąc pod uwagę wiek tej osoby,
3. zdolność osoby z niepełnosprawnością do kontrolowania wykonywania czynności od początku do końca;
4. konieczność wsparcia przez inną osobę lub technologię wspomagającą;
5. okoliczności związane z niepełnosprawnością osoby zainteresowanej;
6. nadmierną troskę ze strony innych osób;
7. utrwalenie stanu zdrowia, w którym znajduje się zainteresowana osoba z niepełnosprawnością.

Co istotne, stosownie do dyspozycji § 9 ust. 2 przedmiotowego projektu rozporządzenia, potrzebę wsparcia ustala się w drodze oceny następujących czynności wiążących się z obszarami codziennego funkcjonowania:

1. zmiana pozycji ciała – chodzi tu o zdolność do dokonywania zmiany pozycji swojego ciała, włączając w to zdolność do przyjmowania pozycji stojącej z pozycji siedzącej lub leżącej, bądź pozycji siedzącej w przypadku osób poruszających się na wózku, przyjmowania pozycji spoczynkowej ciała, w tym pozycji leżącej z pozycji siedzącej lub stojącej, a w przypadku osób długotrwale leżących – zmiana pozycji ich ciała do pozycji spoczynkowego ułożenia ciała;
2. poruszanie się w znanym środowisku – chodzi tu o zdolność do chodzenia i poruszania się w obrębie mieszkania lub domu z uwzględnieniem wchodzenia i schodzenia ze schodów, docierania do wszystkich pomieszczeń w zamieszkiwanym mieszkaniu lub domu oraz poruszania się w bezpośrednim otoczeniu mieszkania lub domu;
3. poruszanie się w nieznanym środowisku – chodzi tu o zdolność do poruszania się w mieszkaniu lub domu innej osoby, budynkach użyteczności publicznej i na zewnątrz tych budynków, a także zdolność do pokonywania barier architektonicznych i omijania przeszkód zlokalizowanych w nieznanym jej środowisku;
4. sięganie, chwytanie i manipulowanie przedmiotami użytkowymi – chodzi tu o zdolność do precyzyjnego używania ręki, włączając w to zdolność do chwytania, manipulowania, wypuszczania i odstawiania przedmiotów na miejsce w domu i poza nim, wykonywania ruchów precyzyjnych palcami rąk oraz zdolność do omijania przeszkód w trakcie wykonywania tych czynności;
5. przemieszczanie się środkami transportu – chodzi tu o zdolność do przemieszczania się różnymi środkami transportu jako pasażer podczas przejazdu samochodem, jak również korzystania ze środków transportu publicznego, w tym takich jak autobus, pociąg, samolot, w tym także podczas dużego natężenia ruchu;
6. klasyfikacja docierających bodźców – chodzi tu o zdolność do rozumienia znaczenia bodźców, komunikatów oraz informacji docierających do danej osoby różnymi kanałami komunikacji, przykładowo przez przekaz mówiony, pisany lub gesty, zdolność do identyfikacji źródła docierającego bodźca oraz oceny bodźca z perspektywy jego bezpieczeństwa dla tej osoby;
7. przekazywanie informacji innym osobom – sprowadzające się do zdolności do logicznego, zwięzłego i zrozumiałego przekazania innym osobom posiadanych informacji za pomocą dowolnego kanału komunikacji, zwłaszcza za pośrednictwem mowy, gestów lub pisma,