Zgodnie z postanowieniami art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 615, ze zm.) – dalej: u.ś.r., specjalny zasiłek opiekuńczy zalicza się do świadczeń rodzinnych. Odmiennie niż w przypadku kryteriów uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego jest ustalane niezależnie od daty powstania niepełnosprawności.

Stosownie do treści art. 16a ust. 1 u.ś.r., o specjalny zasiłek opiekuńczy mogą się ubiegać osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkowie, o ile:
1. nie podejmują zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, lub
2. rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
- w celu sprawowania stałej opieki nad osobą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu