Zatrudnianie osób z niepełnosprawnościami, a zwiększenie szans w zamówieniach publicznych

Klauzula zastrzeżenia

W procesie aktywizacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami istotną rolę pełnią zamówienia zastrzeżone. Jest to typ zamówień publicznych, w których zamawiający ma możność zastrzeżenia prawa udziału w postępowaniu, tudzież ubiegania się o zamówienie dla wykonawców, którzy urzeczywistniają określone wymogi odnoszące się do struktury zatrudnienia oraz głównego celu prowadzonej działalności.

Mechanizm zamówienia zastrzeżonego przewidywały już dyrektywa 2004/17/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. koordynującą procedury udzielania zamówień przez podmioty działające w sektorach gospodarki wodnej, energetyki, transportu i usług pocztowych (Dz. Urz. UE L 134 z 30.4.2004, str. 1;) oraz dyrektywa 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (Dz. U. L 134 z 30.04.2004, str. 114), w treści których ustawodawca unijny podkreślił, iż „zatrudnienie i praca stanowią kluczowe elementy gwarantujące wszystkim równe szanse i przyczyniające się do integracji społeczeństwa”, natomiast podmioty, które zatrudniają osoby z niepełnosprawnościami, takie jak np. zakłady pracy chronionej (ZPChr), programy pracy chronionej bądź odmienne formy społecznej działalności gospodarczej ukierunkowane na integrację czy reintegrację na rynku pracy takich osób, efektywnie wspierają ten cel. Z uwagi na to, że w przypadku ZPChr kluczowy akcent w zakresie prowadzonej przez te podmioty działalności położony jest na działania łączące się ze społeczną i zawodową inkluzją osób z niepełnosprawnościami, napotykają one nierzadko utrudnienia w zakresie uzyskania zamówień w warunkach normalnej konkurencji. Dążąc do zrównoważenia szans ZPChr na rynku prawodawca musiał wdrożyć instrument, który umożliwi zamawiającym ograniczenie kręgu wykonawców tylko do tych podmiotów, które zatrudniają osoby zagrożone wykluczeniem społecznym jak i prowadzą ich społeczno-zawodową integrację.

Stosownie do przepisu art. 94 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (t.j.: Dz. U z 2021 r., poz. 1129, ze zm.) – dalej: pzp, zamawiając